Shloka 117
Vaivasvata-Manu Sarga and the Re-Manifestation of the Saptarṣis (वैवस्वतसर्गः—सप्तर्षिप्रादुर्भावः)
Devanagari script
पुत्रमप्रतिमं नाम्नारिष्टनेमिं प्रजापतिम् / पुत्रं मरीचिस्तपसि निरतः सो ऽप्स्वतीतपत्
Transliteration
putramapratimaṃ nāmnāriṣṭanemiṃ prajāpatim / putraṃ marīcistapasi nirataḥ so 'psvatītapat
Translation
Marīci, in Askese versunken, übte in den Wassern äußerst strenge Entsagung und zeugte einen unvergleichlichen Prajāpati-Sohn namens Ariṣṭanemi.
Word by Word
पुत्रम्a son
पुत्रम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म
अप्रतिमम्incomparable
अप्रतिमम्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootअ-प्रतिम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; पुत्रम् इति विशेषण
नाम्नाby name
नाम्ना:
करण (Karaṇa/Instrument; manner)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; करण/प्रकार (by name)
अरिष्टनेमिम्Ariṣṭanemi
अरिष्टनेमिम्:
कर्म (Karma/Object; appositional)
TypeNoun
Rootअरिष्टनेमि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; पुत्रम् इति समानाधिकरण (proper name in apposition)
प्रजापतिम्the Prajāpati (lord of creatures)
प्रजापतिम्:
कर्म (Karma/Object; appositional)
TypeNoun
Rootप्रजा + पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अरिष्टनेमिम् इति विशेषण/समानाधिकरण
पुत्रम्a son
पुत्रम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म (पुनरुक्ति—emphasis)
मरीचिःMarīci
मरीचिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमरीचि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता
तपसिin austerity
तपसि:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण
निरतःengaged/intent
निरतः:
कर्तृ-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootनि + रम् (धातु) → निरत (कृदन्त/प्रातिपदिकवत्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मरीचिः इति विशेषण; ‘engaged/absorbed’
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता
अप्सुin the waters
अप्सु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; अधिकरण
अतीतपत्performed intense austerity
अतीतपत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootअति + तप् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद