Previous Verse
Next Verse

Srimad Bhagavatam — Saptama Skandha, Shloka 21

Brahmacarya and Vānaprastha Duties; Gradual Dissolution of Bodily Identity

केशरोमनखश्मश्रुमलानि जटिलो दधत् । कमण्डल्वजिने दण्डवल्कलाग्निपरिच्छदान् ॥ २१ ॥

keśa-roma-nakha-śmaśru- malāni jaṭilo dadhat kamaṇḍalv-ajine daṇḍa- valkalāgni-paricchadān

Der Vānaprastha soll verfilzte Haarsträhnen (jaṭā) tragen, Körperhaare, Nägel und Schnurrbart wachsen lassen und den Schmutz am Leib nicht abwaschen. Er halte einen kamaṇḍalu, ein Hirschfell und einen Stab, trage Baumrinde als Bedeckung und Gewänder von feuriger Farbe.

keśa-roma-nakha-śmaśru-malāniimpurities of hair, body-hair, nails, and beard
keśa-roma-nakha-śmaśru-malāni:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkeśa (केश) + roma (रोम) + nakha (नख) + śmaśru (श्मश्रु) + mala (मल)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; समाहार/इतरेतर-द्वन्द्व (केशादीनि मलानि)
jaṭilaḥmatted-haired
jaṭilaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootjaṭila (जटिल-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (अध्याहृतः मुनिः/तपस्वी)
dadhatbearing/keeping
dadhat:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootdhṛ (धृ-धातु), शतृ-प्रत्यय (वर्तमान कृदन्त)
Formवर्तमानकालिक-परस्मैपदीय-शतृ (present active participle), प्रथमा-विभक्ति, एकवचन, पुंलिङ्ग; क्रियाविशेषणभावे (bearing/keeping)
kamaṇḍalumwater-pot
kamaṇḍalum:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkamaṇḍalu (कमण्डलु-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
ajine(two) deerskins / a deerskin garment
ajine:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootajina (अजिन-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन (या पाठे: अजिने = अजिने/अजिनौ; अत्र द्विवचन-रूपं सम्भाव्यते); उपकरण/परिधानार्थे
daṇḍastaff
daṇḍa:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdaṇḍa (दण्ड-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन-समासाङ्ग (paricchadān इत्यस्य)
valkalabark-garments
valkala:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvalkala (वल्कल-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन-समासाङ्ग
agnifire (for rites)
agni:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootagni (अग्नि-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन-समासाङ्ग
paricchadānaccessories/equipment
paricchadān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootparicchada (परिच्छद-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष-समास-श्रृंखला (दण्ड-वल्कल-अग्नि-परिच्छदान् = दण्डादयः परिच्छदाः)
(
(idealized) Vānaprastha/forest-dweller

FAQs

It describes a forest-dweller living simply with minimal possessions—waterpot, deerskin, staff, bark garments—and maintaining sacred duties, embracing austerity and detachment.

To highlight the vānaprastha’s renounced, austere standard—reducing concern for bodily grooming and comfort while focusing on discipline and spiritual purpose.

Adopt simplicity and restraint: reduce unnecessary luxury, keep disciplined spiritual routines, and prioritize inner purification over external display.