Previous Verse
Next Verse

Shloka 44

The Kuru Line, Bhīṣma and Vyāsa; Pāṇḍavas, Parīkṣit, and Future Kings

Chandravaṁśa Continuation

दण्डपाणिर्निमिस्तस्य क्षेमको भविता यत: । ब्रह्मक्षत्रस्य वै योनिर्वंशो देवर्षिसत्कृत: ॥ ४४ ॥ क्षेमकं प्राप्य राजानं संस्थां प्राप्स्यति वै कलौ । अथ मागधराजानो भाविनो ये वदामि ते ॥ ४५ ॥

daṇḍapāṇir nimis tasya kṣemako bhavitā yataḥ brahma-kṣatrasya vai yonir vaṁśo devarṣi-satkṛtaḥ

Der Sohn Mahīnaras wird Daṇḍapāṇi sein, und dessen Sohn Nimi; aus Nimi wird König Kṣemaka geboren. So habe ich dir die Soma‑Dynastie (die Mondlinie) geschildert, Ursprung von Brāhmaṇas und Kṣatriyas, verehrt von den Devas und großen Ṛṣis. Im Kali‑Yuga wird Kṣemaka der letzte Monarch sein. Nun will ich dir die Zukunft der Māgadha‑Dynastie darlegen—höre zu.

दण्डपाणिःDaṇḍapāṇi (name)
दण्डपाणिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootदण्ड (प्रातिपदिक) + पाणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘staff-in-hand’ (name)
निमिःNimi (name)
निमिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनिमि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; appositive in genealogy list
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (Sambandha)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन
क्षेमकःKṣemaka (name)
क्षेमकः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootक्षेमक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
भविताwill be / will become
भविता:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; irregular future-stem form ‘bhavitā’
यतःfrom whom / because
यतः:
हेतु (Hetu/Cause)
TypeIndeclinable
Rootयतः (अव्यय)
Formअव्यय; अव्यय-प्रकारः: हेतु-अव्यय (causal adverb) ‘because/from whom’
ब्रह्मक्षत्रस्यof the brahma-kṣatra (brahmin-kṣatriya lineage)
ब्रह्मक्षत्रस्य:
सम्बन्ध (Sambandha)
TypeNoun
Rootब्रह्मक्षत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; द्वन्द्व-समास (brahma + kṣatra) used as a collective ‘brahmin-and-kṣatriya’
वैindeed
वै:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle) emphasis/indeed
योनिःsource/origin
योनिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; predicate noun
वंशःdynasty/lineage
वंशः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootवंश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; appositive to योनिः
देवर्षि-सत्कृतःhonoured by the divine sages
देवर्षि-सत्कृतः:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
TypeAdjective
Rootदेवर्षि (प्रातिपदिक) + सत्कृत (कृदन्त; कृत्-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; past passive participle (क्त) from √कृ ‘to do’ with उपसर्ग सत्; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘honoured by the divine sages’
N
Nimi
D
Daṇḍapāṇi
K
Kṣemaka
D
Devarṣis

FAQs

Kṣemaka is a later king in the line descending from Nimi through Daṇḍapāṇi, mentioned as part of the Puru dynasty genealogy.

It indicates a lineage regarded as an origin or source connected with both brāhmaṇas (priestly order) and kṣatriyas (royal order), suggesting an honored, dharmic dynasty.

It highlights honoring saintly guidance and valuing dharmic leadership—cultivating respect for wisdom and integrity in one’s family line and community.