Srimad Bhagavatam — Ekadasha Skandha, Shloka 5
Guṇa-vibhāga: The Three Modes and the Path Beyond Them
शमो दमस्तितिक्षेक्षा तप: सत्यं दया स्मृति: । तुष्टिस्त्यागोऽस्पृहा श्रद्धा ह्रीर्दयादि: स्वनिर्वृति: ॥ २ ॥ काम ईहा मदस्तृष्णा स्तम्भ आशीर्भिदा सुखम् । मदोत्साहो यश:प्रीतिर्हास्यं वीर्यं बलोद्यम: ॥ ३ ॥ क्रोधो लोभोऽनृतं हिंसा याच्ञा दम्भ: क्लम: कलि: । शोकमोहौ विषादार्ती निद्राशा भीरनुद्यम: ॥ ४ ॥ सत्त्वस्य रजसश्चैतास्तमसश्चानुपूर्वश: । वृत्तयो वर्णितप्राया: सन्निपातमथो शृणु ॥ ५ ॥
śamo damas titikṣekṣā tapaḥ satyaṁ dayā smṛtiḥ tuṣṭis tyāgo ’spṛhā śraddhā hrīr dayādiḥ sva-nirvṛtiḥ
Beherrschung von Geist und Sinnen, Duldsamkeit, Unterscheidungskraft, Standhaftigkeit in der vorgeschriebenen Pflicht, Wahrhaftigkeit, Barmherzigkeit, heiliges Erinnern, Zufriedenheit, Freigebigkeit, Entsagung sinnlicher Genüsse, Vertrauen in den geistlichen Lehrer, Scham über unziemliches Handeln, Wohltätigkeit, Einfachheit, Demut und innere Genüge—das sind Merkmale der Tugendguna (sattva). Materielles Begehren, großer Eifer, Dreistigkeit, Unzufriedenheit selbst im Gewinn, falscher Stolz, Gebete um weltlichen Fortschritt, sich für besser als andere halten, Sinnenlust, hastige Kampfeslust, Freude am eigenen Lob, Neigung andere zu verspotten, Zurschaustellung der eigenen Kraft und Rechtfertigung der Taten durch Stärke—das sind Merkmale der Leidenschaftsguna (rajas). Unbeherrschter Zorn, Geiz, Rede ohne Autorität der Śāstras, gewalttätiger Hass, parasitäres Leben, Heuchelei, chronische Müdigkeit, Streit, Klage, Verblendung, Unglück, Niedergeschlagenheit, übermäßiger Schlaf, falsche Erwartungen, Furcht und Trägheit—das sind Merkmale der Unwissenheitsguna (tamas). Nun höre von der Vermischung dieser drei Gunas.
FAQs
In 11.25.5, Krishna says the tendencies of sattva, rajas, and tamas have been described in order, and He will next explain their mixture—how combined modes shape a person’s behavior.
In the Uddhava-gītā section, Uddhava seeks clear guidance on spiritual life; Krishna explains how the gunas produce different traits and then proceeds to teach how their combinations operate, aiding discernment and transcendence.
By recognizing mixed motivations (clarity, restlessness, inertia) behind thoughts and habits, one can cultivate sattva through discipline and devotion, reduce rajas/tamas triggers, and steadily orient life toward bhakti and inner freedom.