Srimad Bhagavatam — Ekadasha Skandha, Shloka 3
Guṇa-vibhāga: The Three Modes and the Path Beyond Them
शमो दमस्तितिक्षेक्षा तप: सत्यं दया स्मृति: । तुष्टिस्त्यागोऽस्पृहा श्रद्धा ह्रीर्दयादि: स्वनिर्वृति: ॥ २ ॥ काम ईहा मदस्तृष्णा स्तम्भ आशीर्भिदा सुखम् । मदोत्साहो यश:प्रीतिर्हास्यं वीर्यं बलोद्यम: ॥ ३ ॥ क्रोधो लोभोऽनृतं हिंसा याच्ञा दम्भ: क्लम: कलि: । शोकमोहौ विषादार्ती निद्राशा भीरनुद्यम: ॥ ४ ॥ सत्त्वस्य रजसश्चैतास्तमसश्चानुपूर्वश: । वृत्तयो वर्णितप्राया: सन्निपातमथो शृणु ॥ ५ ॥
śamo damas titikṣekṣā tapaḥ satyaṁ dayā smṛtiḥ tuṣṭis tyāgo ’spṛhā śraddhā hrīr dayādiḥ sva-nirvṛtiḥ
Beherrschung von Geist und Sinnen, Duldsamkeit, Unterscheidungskraft, Askese, Wahrhaftigkeit, Barmherzigkeit, Erinnerungsvermögen, Zufriedenheit, Großzügigkeit, Entsagung, Wunschlosigkeit, Glaube an den spirituellen Lehrer, Scham über unziemliches Handeln, Wohltätigkeit, Einfachheit, Demut und innere Genügsamkeit – dies sind Merkmale der Güte (sattva). Materielles Begehren, großer Einsatz, Verwegenheit, Unzufriedenheit selbst im Gewinn, falscher Stolz, Gebete um weltlichen Fortschritt, sich für besser als andere halten, Sinnenlust, hastige Kampfeslust, Freude am eigenen Lob, Neigung andere zu verspotten, Zurschaustellung der eigenen Kraft und Rechtfertigung der Taten durch Stärke – dies sind Merkmale der Leidenschaft (rajas). Unerträglicher Zorn, Geiz, Rede ohne Autorität der Śāstras, Gewalt, parasitäres Leben, Heuchelei, chronische Erschöpfung, Streit, Klage, Verblendung, Kummer, Niedergeschlagenheit, übermäßiger Schlaf, falsche Erwartungen, Furcht und Trägheit – dies sind die Hauptmerkmale der Unwissenheit (tamas). Nun höre von der Vermischung dieser drei Gunas.
FAQs
This verse lists rajo-guna traits such as lust, restless striving, pride/intoxication, craving, stubbornness, divisiveness, fame-attachment, frivolity, and strenuous overendeavoring.
Krishna teaches Uddhava how material nature binds the soul through the gunas; by recognizing rajas and its symptoms, one can cultivate detachment and move toward transcendence and bhakti.
Use it as a self-check: reduce impulsive desire, fame-seeking, and overwork; choose steady practices (sādhana), humility, and service to shift from agitation toward clarity and devotion.