Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

Ūṣā-Haraṇa, Bāṇāsura’s Pride, and Aniruddha’s Capture

Prelude to Hari–Śaṅkara Conflict

परार्ध्यवास:स्रग्गन्धधूपदीपासनादिभि: । पानभोजनभक्ष्यैश्च वाक्यै: शुश्रूषणार्चित: ॥ २३ ॥ गूढ: कन्यापुरे शश्वत्प्रवृद्धस्‍नेहया तया । नाहर्गणान् स बुबुधे ऊषयापहृतेन्द्रिय: ॥ २४ ॥

parārdhya-vāsaḥ-srag-gandha- dhūpa-dīpāsanādibhiḥ pāna-bhojana-bhakṣyaiś ca vākyaiḥ śuśrūṣaṇārcitaḥ

Ūṣā verehrte Aniruddha in treuem Dienst und brachte ihm kostbare Gewänder, Girlanden, Düfte, Räucherwerk, Lampen, Sitzplätze und anderes dar; ebenso Getränke, allerlei Speisen und süße Worte.

परार्ध्यwith most excellent/costly
परार्ध्य:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootपरार्ध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया (करण) विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (instrumental plural neuter used adjectivally)
वासःgarments
वासः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootवासस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया विभक्तिः, बहुवचनम् (वस्त्रैः = by garments)
स्रक्garlands
स्रक्:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootस्रज् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे तृतीया विभक्तिः, बहुवचनम् (स्रग्भिः = by garlands)
गन्धfragrances
गन्ध:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootगन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया विभक्तिः, बहुवचनम् (गन्धैः = by perfumes)
धूपincense
धूप:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootधूप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया विभक्तिः, बहुवचनम् (धूपैः = by incense)
दीपlamps
दीप:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootदीप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया विभक्तिः, बहुवचनम् (दीपैः = by lamps)
आसनseats
आसन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootआसन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया विभक्तिः, बहुवचनम् (आसनैः = by seats)
आदिभिःand other such (things)
आदिभिः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootआदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया विभक्तिः, बहुवचनम्; ‘आदि’ = etc., ‘आदिभिः’ = and the like (instrumental plural)
पानdrinks
पान:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootपान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया विभक्तिः, बहुवचनम् (पानैः = by drinks)
भोजनmeals
भोजन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootभोजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया विभक्तिः, बहुवचनम् (भोजनैः = by meals)
भक्ष्यैःeatables
भक्ष्यैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootभक्ष्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया विभक्तिः, बहुवचनम् (भक्ष्यैः = by eatables/delicacies)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्ययम् (conjunction)
वाक्यैःwith words
वाक्यैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया विभक्तिः, बहुवचनम् (वाक्यैः = by words/speeches)
शुश्रूषणservice
शुश्रूषण:
Hetu/Upāya (हेतु/उपाय)
TypeNoun
Rootशुश्रूषण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्; समासे पूर्वपदम् (service/attendance)
अर्चितःwas honored
अर्चितः:
Karta (कर्ता) / Predicative (विशेष्य-विशेषणभावः)
TypeVerb
Rootअर्च् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle, क्त); पुंलिङ्गे प्रथमा विभक्तिः, एकवचनम्; ‘अर्चितः’ = honored/worshipped
A
Aniruddha
Ū
Ūṣā

FAQs

This verse describes attentive service through offerings—comfort, food, and kind speech—showing how affection naturally expresses itself as honoring and caring for the beloved.

Because Ūṣā, deeply attached to him, kept him concealed and lovingly served him, treating him with royal comforts and respectful attention.

Offer care through practical support—thoughtful hospitality, nourishment, and gentle speech—making service a sincere expression of love and respect.