Shloka 17

Rāsa-līlā Begins; Divine Multiplication; Moral Doubt and Its Resolution

Devanagari script

तदङ्गसङ्गप्रमुदाकुलेन्द्रिया: केशान् दुकूलं कुचपट्टिकां वा । नाञ्ज: प्रतिव्योढुमलं व्रजस्त्रियो विस्रस्तमालाभरणा: कुरूद्वह ॥ १७ ॥

Transliteration

tad-aṅga-saṅga-pramudākulendriyāḥ keśān dukūlaṁ kuca-paṭṭikāṁ vā nāñjaḥ prativyoḍhum alaṁ vraja-striyo visrasta-mālābharaṇāḥ kurūdvaha

Translation

Von der Freude Seiner körperlichen Nähe überwältigt, gerieten die Sinne der Gopīs in Aufruhr. Sie konnten nicht verhindern, dass Haare, Gewänder und Brusttücher sich lösten; Girlanden und Schmuck zerstreuten sich, o Held der Kuru-Dynastie.

Synonyms

• तत्-अङ्ग-सङ्ग-प्रमुदा-आकुल-इन्द्रियाः: whose senses were agitated by joy from contact with his body
• तत्-अङ्ग-सङ्ग-प्रमुदा-आकुल-इन्द्रियाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम) + अङ्ग (प्रातिपदिक) + सङ्ग (प्रातिपदिक) + प्रमुदा (प्रातिपदिक) + आकुल (प्रातिपदिक) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहि: तदङ्गसङ्गप्रमुदया आकुलानि इन्द्रियाणि यासाम्

• केशान्: hair
• केशान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: केश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन

• दुकूलम्: garment/cloth
• दुकूलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दुकूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• कुच-पट्टिकाम्: breast-band
• कुच-पट्टिकाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुच (प्रातिपदिक) + पट्टिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष: कुचानां पट्टिका (breast-band)

• वा: or
• वा: Samuccaya/Vikalpa (विकल्प)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय (disjunctive particle)

• न: not
• न: Pratiṣedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय (negation particle)

• अञ्जः: easily
• अञ्जः: Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अञ्जस् (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (adverb): सहजम्/शीघ्रम् (easily)

• प्रतिव्योढुम्: to put back/adjust properly
• प्रतिव्योढुम्: Prayojana (प्रयोजन/Infinitive purpose)
• Type: Verb
• Root: वि + वह् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्यय (Infinitive), उपसर्ग: प्रति-वि-; अर्थः: व्यवस्थितं धारयितुम्/सम्यक् आरोपयितुम्

• अलम्: able (to)
• अलम्: Shakti/Qualification (योग्यता)
• Type: Indeclinable
• Root: अलम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle): पर्याप्तम्/समर्थम् (able/sufficient)

• व्रज-स्त्रियः: the women of Vraja
• व्रज-स्त्रियः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्रज (प्रातिपदिक) + स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष: व्रजस्य स्त्रियः

• विस्रस्त-माला-आभरणाः: with garlands and ornaments disheveled
• विस्रस्त-माला-आभरणाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विस्रस्त (कृदन्त, √स्रंस्) + माला (प्रातिपदिक) + आभरण (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहि: विस्रस्ते माले आभरणे च यासाम् (with loosened garlands and ornaments)

• कुरू-द्वह: O best of the Kurus
• कुरू-द्वह: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कुरु (प्रातिपदिक) + द्वह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन; तत्पुरुष: कुरूणां द्वहः (best of the Kurus)

Characters & Entities

• Parīkṣit Mahārāja
• Vraja-gopīs
• Śrī Kṛṣṇa

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about the gopīs’ state during Rāsa-līlā?

This verse says the gopīs, overwhelmed by bliss from contact with Kṛṣṇa, could not properly adjust their hair, garments, or ornaments—showing the intensity of their absorption in Him.

Why does Śukadeva Gosvāmī address Parīkṣit as “Kurūdvaha” here?

Śukadeva is narrating directly to King Parīkṣit, honoring him as the foremost of the Kuru dynasty while describing the confidential Vraja-līlā.

What is the practical application of this verse for modern devotees?

It highlights wholehearted absorption in God: devotion becomes deep when remembrance of Kṛṣṇa naturally outweighs self-consciousness and external preoccupations.