Mantra 20

Sukta 1

Sanskrit (Devanagari)

स्तनयित्नुस्ते वाक् प्रजापते वृषा शुष्मं क्षिपसि भूम्यां दिवि। तां पशव उप जीवन्ति सर्वे तेनो सेषमूर्जं पिपर्ति

IAST Transliteration

stanayitnúḥ te vāk prájāpate vṛ́ṣā śúṣmaṃ kṣípasi bhū́myāṃ diví | tā́ṃ paśáva úpa jīvanti sárve téno u séṣam ū́rjaṃ piparti

English Translation (Griffith/Whitney)

Thy thunder is a Voice, O Prajāpati: as Bull thou hurlest might, in heaven and on the earth. By that all creatures live and are sustained; thereby, in sooth, he filleth up the remnant with nourishment.

Translation

Dein Donner ist eine Stimme, o Prajāpati; als Stier schleuderst du Kraft — im Himmel und auf der Erde. Davon leben alle Wesen und werden davon getragen; dadurch, wahrlich, füllt er den Rest mit nährender Lebenskraft.

Word by Word

• स्तनयित्नुः: thunder (the thunderer)
• स्तनयित्नुः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: स्तनयित्नु- (प्रातिपदिक; √स्तनय् ‘गर्जने/स्तनने’ इत्यस्मात्)

• ते: your
• ते: सम्बन्ध (कर्तृ-सम्बन्धः)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वाक्: speech/voice
• वाक्: कर्तृ (समानााधिकरणम् ‘स्तनयित्नुः’ इत्यनेन)
• Type: Noun
• Root: वाच्- (प्रातिपदिक)

• प्रजापते: O Prajāpati
• प्रजापते: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: प्रजापति- (प्रातिपदिक)

• वृषा: the bull; the virile one
• वृषा: कर्तृ (विशेषणवत्/समानााधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: वृषन्/वृषा- (प्रातिपदिक)

• शुष्मम्: strength, vigor
• शुष्मम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: शुष्म- (प्रातिपदिक)

• क्षिपसि: you cast/throw
• क्षिपसि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √क्षिप् (क्षेपणे)

• भूम्याम्: on/into the earth
• भूम्याम्: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: भूमि- (प्रातिपदिक)

• दिवि: in heaven, in the sky
• दिवि: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: द्यौ/दिव्- (प्रातिपदिक)

• ताम्: that (her/it)
• ताम्: कर्म (उपजीवन्ति इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पशवः: cattle, animals
• पशवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: पशु- (प्रातिपदिक)

• उप: upon; by means of; (as preverb)
• उप: —
• Type: Indeclinable
• Root: उप (उपसर्ग/अव्यय)

• जीवन्ति: they live, subsist
• जीवन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √जीव् (जीवने)

• सर्वे: all
• सर्वे: कर्तृ-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: सर्व- (प्रातिपदिक)

• तेन: by that, with that
• तेन: करण
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उ: indeed, also
• उ: —
• Type: Indeclinable
• Root: उ (निपात/अव्यय)

• सेषम्: remaining, leftover
• सेषम्: कर्म-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: शेष- (प्रातिपदिक)

• ऊर्जम्: nourishing power, sap, strength
• ऊर्जम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: ऊर्ज्/ऊर्जा- (प्रातिपदिक)

• पिपर्ति: fills, replenishes
• पिपर्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पॄ (पूरणे) [वेद. पिपर्ति = पुनरुक्त-प्रत्यययुक्तं वर्तमान/आवृत्तिप्रयोगः]

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (Prajāpati-centered speculative hymn; r̥ṣi not explicit in the provided excerpt)

Devata: Prajāpati (with thunder/rain as his manifestation)

Chandas: Mixed/Prose-like Atharvanic style with mantra cadence (not a strict RV metrical stanza in this segment)

Mantra Rasa

Primary: adbhuta

Secondary: shanta