Adhyaya 48
Vastu-Pratishtha & Isana-kalpaAdhyaya 4814 Verses

Adhyaya 48

Chapter 48 — Account of the Hymn to the Twenty-Four Forms (Caturviṁśati-mūrti-stotra-kathana)

Im Umfeld von Vāstu-pratiṣṭhā und Īśāna-kalpa zählt Herr Agni (als Bhagavān im überlieferten Rahmen sprechend) die vierundzwanzig vaiṣṇavischen Gestalten auf, beginnend mit Keśava und Nārāyaṇa, und bestimmt jede durch die geordnete Folge der göttlichen Insignien—padma (Lotus), śaṅkha (Muschelhorn), cakra (Diskus) und gadā (Keule), mit gelegentlichen Hinweisen auf Śārṅga und Kaumodakī. Das Kapitel dient als praktischer ikonographischer Schlüssel (pratimā-lakṣaṇa) und als rituelle Rezitationseinheit: Jeder Name ist an eine erkennbare Emblem-Sequenz gebunden, geeignet für Verehrung, Umwandlung (Pradakṣiṇā) und schützende Anrufung. Danach verankert es die Theologie in der Vyūha-Lehre (Vāsudeva → Saṅkarṣaṇa → Pradyumna → Aniruddha) und richtet Mantra-Rezitation an kosmologischer Emanation aus. Abschließend wird der Hymnus als mit dem Dvādaśākṣara verknüpftes Stotra bezeichnet, das die vierundzwanzig Formen in sich trägt; Rezitation oder selbst das Hören bringe Läuterung und umfassende Vollendung—wobei ikonographische Genauigkeit als Sādhanā gilt, die sowohl bhukti (Schutz, Genuss, Erhaltung) als auch mukti (befreiende Reinheit) verleiht.

Shlokas

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये शालग्रामादिपूजाकथनं नाम सप्तचत्वारिंशो ऽध्यायः अथाष्टाचत्वारिंशो ऽध्यायः चतुर्विंशतिमूर्तिस्तोत्रकथनं भगवानुवाच ओंरूपः केशवः पद्मशङ्खचक्रगदाधरः नारायणः शङ्खपद्मगदाचक्री प्रदक्षिणं

So endet im Agni-Purāṇa das siebenundvierzigste Kapitel mit dem Titel „Darlegung der Verehrung des Śālagrāma und anderer heiliger Gestalten“. Nun beginnt das achtundvierzigste Kapitel, „Darlegung des Hymnus auf die Vierundzwanzig Gestalten (Viṣṇus)“. Der erhabene Herr sprach: „Keśava ist von der Gestalt des Oṃ und trägt Lotos, Muschel (Śaṅkha), Diskus (Cakra) und Keule (Gadā). Nārāyaṇa trägt Muschel, Lotos, Keule und Diskus und ist durch rituelle Umrundung (Pradakṣiṇa) zu verehren.“

Verse 2

ततो गदो माधवोरिशङ्खपद्मी नमामि तं चक्रकौमोदकीपद्मशङ्खी गोविन्द ऊर्जितः

Darauf (preise ich) Mādhava, der Keule, Muschel und Lotos trägt. Ich verneige mich vor dem machtvollen Govinda, der Diskus, die Keule Kaumodakī, Lotos und Muschel führt.

Verse 3

भोक्षदः श्रीगदी पद्मी शङ्खी विष्णुश् च चक्रधृक् शङ्खचक्राब्जगदिनं मधुसूदनमानमे

Ich verneige mich vor Madhusūdana — Viṣṇu, dem Spender von Genuss und Erhaltung —, der die glückverheißende Keule, den Lotos, die Muschel und den Diskus trägt; dessen Zeichen Muschel, Diskus, Lotos und Keule sind.

Verse 4

भक्त्या त्रिविक्रमः पद्मगदी चक्री च शङ्ख्यपि शङ्खचक्रगदापद्मी वामनः पातु मां सदा

Möge Trivikrama mich stets in Hingabe beschützen — Er, der Lotos, Keule, Diskus und auch die Muschel trägt; jener Vāmana, geschmückt mit Muschel, Diskus, Keule und Lotos als seinen Zeichen.

Verse 5

गदितः श्रीधरः पद्मी चक्रशार्ङ्गी च शङ्ख्यपि हृषीकेशो गदाचक्री पद्मी चक्रशङ्खी च पातु नः

Möge der Herr uns beschützen — Er, der Śrīdhara genannt wird, der den Lotos trägt, Diskus und den Bogen Śārṅga führt und auch die Muschel hält; Hṛṣīkeśa, der Keule und Diskus trägt, den Lotos trägt und Diskus und Muschel trägt — möge er uns behüten.

Verse 6

वरदः पद्मनाभस्तु शङ्खाब्जारिगदाधरः दामोदरः पद्मशङ्खगदाचक्री नमामि तं

Ich verneige mich vor Ihm—Varada, dem Spender der Gaben; Padmanābha, dem Lotosnabeligen; dem Träger von Muschel, Lotos, Diskus und Keule; Dāmodara—geschmückt mit Lotos, Muschel, Keule und Diskus als göttlichen Sinnbildern.

Verse 7

तेने गदी शङ्खचक्री वासुदेवोब्जभृज्जगत् सङ्कर्षणो गदी शङ्खी पद्मी चक्री च पातु वः

Möge Vāsudeva—der Keule, Muschel und Diskus trägt und den Lotos hält—die Welt beschützen; und möge Saṅkarṣaṇa—der Keule und Muschel trägt und ebenso Lotos und Diskus—euch behüten.

Verse 8

जितं तत इति ख, ग, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः चक्री गद्यथ शङ्ख्यपि इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः गदी चक्री शङ्खगदी प्रद्युम्नः पद्मभृत् प्रभुः अनिरुद्धश् चक्रगदी शङ्खी पद्मी च पातु नः

Möge der Herr Pradyumna—mächtig, den Lotos tragend, mit Keule und Diskus bewaffnet und die Muschel haltend—uns beschützen; und möge auch Aniruddha uns beschützen, Diskus und Keule tragend, die Muschel haltend und den Lotos führend.

Verse 9

सुरेशोर्यब्जशङ्खाढ्यः श्रीगदी पुरुषोत्तमः अधोक्षजः पद्मगदी शङ्खी चक्री च पातु वः

Möge die Höchste Person—Adhokṣaja, Puruṣottama—geschmückt mit Lotos und Muschel, die glückverheißende Keule tragend und zudem Lotos‑Keule, Muschel und Diskus führend—euch beschützen.

Verse 10

देवो नृसिंहश् चक्राब्जगदाशङ्खी नमामि तम् अच्युतः श्रीगदी पद्मी चक्री शङ्खी च पातु वः

Ich verneige mich vor dem göttlichen Narasiṃha, der Diskus, Lotos, Keule und Muschel trägt. Möge Acyuta (Viṣṇu)—der die glückverheißende Keule, den Lotos, den Diskus und die Muschel trägt—euch beschützen.

Verse 11

बालरूपी शङ्खगदी उपेन्द्रश् चक्रपद्म्यपि जनार्दनः पद्मचक्री शङ्खधारी गदाधरः

Er ist von kindlicher Gestalt; er trägt Muschel und Keule; er ist Upendra; er trägt auch Diskus und Lotos. Er ist Janārdana — Lotos-und-Diskus-Träger, Muschelträger, Keulenschwinger.

Verse 12

शङ्खी पद्मी च चक्री च हरिः कौमोदकीधरः कृष्णः शङ्खी गदी पद्मी चक्री मे भुक्तिमुक्तिदः

Möge Hari—Kṛṣṇa—der Muschel, Lotos und Diskus trägt und die Keule Kaumodakī hält—jener Herr, Muschel-, Keulen-, Lotos- und Diskus-Träger—mir sowohl bhukti (weltlichen Genuss) als auch mukti (Befreiung) gewähren.

Verse 13

आदिमूत्तिर्वासुदेवस्तस्मात् सङ्कर्षणोभवत् सङ्कर्षणाच्च प्रद्युम्नः प्रद्युम्नादनिरुद्धकः

Die uranfängliche Manifestation ist Vāsudeva; aus ihm entstand Saṅkarṣaṇa. Aus Saṅkarṣaṇa entstand Pradyumna, und aus Pradyumna entstand Aniruddha.

Verse 14

केशवादिप्रभेदेन ऐकैकस्य त्रिधा क्रमात् द्वादशाक्षरकं स्तोत्रं चतुर्विंशतिमूर्तिमत् यः पठेच्छृणुयाद्वापि निर्मलः सर्वमाप्नुयात्

Durch die Unterscheidung, beginnend mit Keśava—wobei jeder Name/jede Gestalt der Reihe nach in einer dreifachen Abfolge geordnet ist—ist dies der Dvādaśākṣara-Hymnus, der die vierundzwanzig Formen (Viṣṇus) verkörpert. Wer ihn rezitiert oder auch nur hört, wird gereinigt und erlangt alle gewünschten Früchte.

Frequently Asked Questions

The chapter specifies each Vaiṣṇava form by the ordered arrangement of emblems (śaṅkha, cakra, gadā, padma), enabling precise pratimā-lakṣaṇa for worship, recognition, and ritual deployment in Vāstu-pratiṣṭhā contexts.

It turns iconographic precision into sādhanā: recitation/hearing purifies (śuddhi), invokes protection (rakṣā), and aligns devotion with the vyūha cosmology—explicitly promising both bhukti (worldly welfare) and mukti (liberative purity).

They function as canonical identifiers (cihna) for distinct forms and as contemplative anchors in worship, ensuring the deity’s form (rūpa) and function (protection, sustenance, boon-giving) are invoked without ambiguity.