Adhyaya 362

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे नानार्थवर्गा नमैकषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ द्विषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः भूमिवनौषध्यादिवर्गाः अग्निर् उवाच वक्ष्ये भूपुराद्रिवनौषधिसिंहादिनर्गकान् भूरनन्ता कक्षमा धात्री क्ष्माप्याकुः स्याद्धरित्र्यपि

So endet im Agni Mahāpurāṇa das Kapitel über die „Wortgruppen mit mehrfacher Bedeutung“ (nānārtha-vargāḥ), das dreihunderteinundsechzigste Kapitel. Nun beginnt das dreihundertzweiundsechzigste Kapitel, der Abschnitt der Wortgruppen über Erde, Wälder, Heilpflanzen und dergleichen. Agni sprach: „Ich werde die Synonymgruppen für Begriffe wie Erde, Stadt, Berg, Wald, Heilkräuter, Löwe und andere Wortklassen darlegen. ‘Bhū’ (Erde) heißt auch Anantā, Kakṣamā, Dhātrī, Kṣmā, Āku und ebenso Haritrī.“

Verse 2

मृन्मृत्तिका प्रशस्ता तु मृत्सा मृत्स्ना च मृत्तिका जगत्त्रपिष्टपं लोकं भुवनं जगती समा

Lehm/Ton heißt auch mṛn; mṛttikā wird ebenso praśastā, mṛtsā und mṛtsnā genannt. „Welt“ wird durch die Synonyme trapīṣṭapa, loka, bhuvana, jagatī und samā ausgedrückt.

Verse 3

अयनं वर्त्म मार्गाध्वपन्थानः पदवी सृतिः सरणिः पद्धत्तिः पद्या वर्तन्येकपदीति च

Ayana, vartman, mārga, adhvan, panthāna, padavī, sṛti, saraṇi, paddhati, padyā, vartani und eka-padī — all diese Ausdrücke bedeuten „Weg/Pfad“.

Verse 4

पूः स्त्री पुरीनगर्यौ वा पात्तनं पुटभेदनम् स्थानीयं निगमो ऽन्यत्तु यन्मूलनगरात्पुरम्

Das Wort «pūḥ» ist feminin; es wird auch «purī» oder «nagarī» genannt. Eine Siedlung heißt «pāṭṭana»; ein weiterer Ausdruck ist «puṭabhedana». Ein örtlicher Verwaltungssitz heißt «sthānīya», eine andere Art «nigama»; doch eine Stadt, die aus einer Stamm-/Hauptstadt (mūlanagara) hervorgeht oder von ihr abhängt, heißt «puram».

Verse 5

तच्छाखानगरं वेशो वेश्याजनसमाश्रयः आपणस्तु निषद्यायां विपणिः पण्यवीथिका

Eine Nebenstadt heißt «śākhānagara» («Zweigstadt»). «veśa» ist ein Viertel, das von Kurtisanen bewohnt wird. «āpaṇa» ist ein Laden, ein Ort, wo man sitzt und Handel treibt; «vipaṇi» ist ein Markt; und «paṇyavīthikā» ist eine Warenstraße, eine Basargasse.

Verse 6

रथ्या प्रतोली विशिखा स्याच्चयो वप्रमस्त्रियां प्राकारो वरणः शालः प्राचीरं प्रान्ततो वृतिः

«rathyā» bedeutet Wagenstraße; «pratolī» ein Torhaus bzw. ein bogenförmiges Tor; «viśikhā» eine Gasse oder Seitenstraße. «caya» ist ein aufgeschütteter Damm; «vapra» ein erhöhter Erdwall (rampart). In femininer Verwendung wird «prākāra» (Umfassungsmauer) auch «varaṇa» und «śāla» genannt; und «prācīra» bezeichnet den Grenzzaun bzw. die Einfriedung am äußeren Rand einer Siedlung.

Verse 7

भित्तिः स्त्री कुह्यमेडूकं यदन्तर्नस्तकीकसं वासः कूटो द्वयोः शाला सभा सञ्जवनन्त्विदम्

«bhitti» bedeutet Wand. «strī» bezeichnet die Frau. «kuhya» bedeutet auch Frosch. Was innen hineingelegt ist, heißt «nastakīkasa». Eine Wohnstätte ist «vāsa». Gipfel/Spitze ist «kūṭa». Eine Halle heißt «śālā» (auch «sabhā»). Und dies wird «sañjavana» genannt (d. h. ein lebenswiederherstellender, belebender Ausdruck).

Verse 8

चतुःशालं मुनीनान्तु पर्णशालोटजो ऽस्त्रियां चैत्यमायतनन्तुल्ये वाजिशाला तु मन्दुरा

Für die Munis heißt eine Wohnstätte mit vier Hallen «catuḥśālā»; eine Laubhütte nennt man «parṇaśālā» (auch «oṭaja»). In femininer Form wird ein Heiligtum, das einem «caitya» entspricht, «āyatana» genannt; und «vājiśālā» ist «mandurā», also ein Pferdestall.

Verse 9

हर्म्यादि धनिनां वासःप्रासादो देवभूभुजां स्त्री द्वार्द्वारं प्रतीहारः स्याद्वितर्दिस्तु वेदिका

Harmya und dergleichen sind die Wohnstätten der Reichen; ein prāsāda ist der palastartige, tempelgleiche Bau der Könige und der Götter. Strī bezeichnet den Türrahmen; dvāradvāra die Türöffnung; pratīhāra den Türhüter; vitardi die erhöhte Plattform bzw. den Altar (vedikā).

Verse 10

कपोतपालिकायन्तु विटङ्कं पुं नपुंसकं कवाटमवरन्तुल्ये निःश्रेणिस्त्वधिरोहिणी

Der Ausdruck kapotapālikā bezeichnet viṭaṅka; und viṭaṅka wird sowohl im Maskulinum als auch im Neutrum gebraucht. Kavāṭa bedeutet Türflügel/Türladen und ist gleichbedeutend mit avarantu. Niḥśreṇī heißt auch adhirohiṇī, also eine Leiter oder ein Mittel zum Hinaufsteigen.

Verse 11

सम्मार्जनी शोधनी स्यात् सङ्करो ऽवकरस् तथा अद्रिगोत्रिगिरिग्रावा गहनं काननं वनं

‘Sammārjanī’ heißt auch ‘śodhanī’, also Besen bzw. Reinigungsgerät. ‘Saṅkara’ ist ebenso ‘avakara’, das heißt Abfall und Unrat. ‘Adri, gotri, giri, grāvā’ bezeichnen Berg/Fels; und ‘gahana, kānana, vana’ bezeichnen den dichten Wald.

Verse 12

आरामः स्यादुपवनं कृत्रिमं वनमेव यत् स्यादेतदेव प्रमदवनमन्तःपुरोचितं

Ein ārāma (Lustgarten) ist ein upavana, nämlich ein künstlich angelegter, bepflanzter und geordneter Hain. Eben dieser Hain heißt pramadavana und ist den inneren Palastgemächern (den Frauenquartieren) angemessen.

Verse 13

वीथ्यालिरावलिः पङ्क्तिश्रेणीलेखास्तु राजयः वानस्पत्यः फलैः पुष्पात्तैरपुष्पाद्वनस्पतिः

Vīthī, āli und āvalī sind Bezeichnungen für eine Reihe oder Folge; und paṅkti, śreṇī und lekhā sind ebenso Bezeichnungen für Linien (rājayaḥ). Was Früchte trägt, heißt vānaspatya; was aus Blüten heraus Früchte trägt, heißt vṛkṣa; und was Früchte ohne Blüte hervorbringt, heißt vanaspati.

Verse 14

ओषध्यः फलपाकान्ताः पलाशी द्रुद्रुमागमाः स्थाणु वा ना ध्रुवः शङ्कुः प्रफुल्लोत्फुल्लसंस्फुटाः

Beobachtet werden Heilpflanzen, die mit dem Reifen der Frucht zur Vollendung gelangen, breitblättrige Gewächse und Bäume, die eben erst emporgewachsen sind; ebenso ein Stumpf oder ein unbeweglicher Pfosten, ein fester Pflock als Merkzeichen sowie Pflanzen in voller Blüte, hervorbrechend und ganz geöffnet.

Verse 15

पलाशं छदनं पर्णमिध्ममेधः समित् स्त्रियां बोधिद्रुमश् चलदलो दधित्थग्राहिमन्मथाः

Der Palāśa wird auch Chādana, Parṇa, Idhma, Medha, Samit, Striyām, Bodhidruma, Caladala, Dadhittha, Grāhi und Manmatha genannt.

Verse 16

तस्मिन् दधिफलः पुष्पफलदन्तशठावपि उडुम्बरे हेमदुग्धः कोविदारे द्विपत्रकः

Für jenen Baum lauten die Synonyme „Dadhiphala“ sowie auch „Puṣpaphala“, „Danta“ und „Śaṭhā“. Für den Udumbara (Büschel‑Feigenbaum) ist das Synonym „Hemadugdha“, und für den Kovidāra‑Baum das Synonym „Dvipatraka“.

Verse 17

सप्तपर्णो विशालत्वक् कृतमालं सुवर्णकः आरेवतव्याधिघातसम्पाकचतुरङ्गुलाः

Saptaparṇa, Viśālatvak, Kṛtamāla, Suvarṇaka, Ārevata, Vyādhighāta, Sampāka und Caturaṅgula — dies sind Bezeichnungen für Heilsubstanzen.

Verse 18

स्याज्जम्बीरे दन्तशठो वरुणे तिक्तशावकः पुत्रागे पुरुषस्तुङ्गः केशरो देववल्लभः

Für jambīra (Zitronatzitrone/Zitrone) lautet das Synonym dantaśaṭha; für varuṇa (das Synonym) tiktaśāvaka; für putrāga (die Synonyme) puruṣatuṅga, keśara und devavallabha.

Verse 19

पारिभद्रे निम्बतरुर्मन्दारः पारिजातकः वञ्जुलश्चित्रकृच्चाथ द्वौ पीतनकपीतनौ

In der Gruppe (beginnend mit) pārijāta/paribhadraka werden genannt: der Neembaum, mandāra, pārijātaka, vañjula, citrakṛt; sowie die zwei Arten namens pītanaka und pītana.

Verse 20

आम्रातके मधूके तु गुडपुष्पमधुद्रुमौ पीलौ गुडफलः स्रंसी नादेयी चाम्बुवेतसः

Für āmrātaka und den madhūka-Baum lauten die Bezeichnungen: guḍapuṣpa und madhudruma. Für den pīlu-Baum sind die Synonyme: guḍaphala, sraṃsī, nādeyī und ambuvetasa.

Verse 21

शोभाञ्जने शिग्रुतीक्ष्णगन्धकाक्षीरमोचकाः रक्तो ऽसौ मधुशिग्रुः स्यादरिष्टः फेणिलः समौ

‘Śobhāñjana’ heißt auch Śigru, Tīkṣṇagandha, Kākṣīramocaka und Rakta (Śigru). Es ist ferner als Madhuśigru bekannt; und Ariṣṭa sowie Pheṇila sind gleichbedeutende Namen dafür.

Verse 22

गालवःशावरो लोध्रस्तिरीटस्तिल्वमार्जनौ शेलुः श्लेष्मातकः शीत उद्दालो बहुवारकः

Gālava, Śāvara, Lodhra, Tirīṭa, Tilva und Mārjana; ferner Śelu, Śleṣmātaka, Śīta, Uddāla und Bahuvāraka—dies sind Benennungen für Heilbäume/-pflanzen (wie in der Materia medica aufgeführt).

Verse 23

वैकङ्कतः श्रुवावृक्षो ग्रन्थिलो व्याघ्रपादपि तिन्दुकः स्फूर्जकः कालो नादेयी भूमिजम्बुकः

Vaikaṅkata, Śruvā-vṛkṣa, Granthila, Vyāghrapāda, Tinduka, Sphūrjaka, Kāla, Nādeyī und Bhūmi-jambuka—dies sind anerkannte Namen/Bezeichnungen für Heilbäume und Heilpflanzen (wie in diesem Kapitel aufgeführt).

Verse 24

काकतिन्दौ पीलुकः स्यात् पाटलिर्मोक्षमुष्ककौ क्रमुकः पट्टिकाख्यः स्यात्कुम्भी कैटर्यकट्फले

Im Agni-Purāṇa heißt es: „Pīluka“ wird auch „Kākatindu“ genannt. „Pāṭalī“ ist ebenso als „Mokṣamuṣka“ bekannt. „Kramuka“ heißt auch „Paṭṭikā“. Und „Kaiṭarya“ sowie „Kaṭphala“ sind ebenfalls unter dem Namen „Kumbhī“ bekannt.

Verse 25

वीरवृक्षो ऽरुष्करो ऽग्निमुखी भल्लातकीं त्रिषु सवर्जकासनजीवाश् च पीतसाले ऽथ मालके

Im Agni-Purāṇa sind „Vīravṛkṣa“, „Aruṣkara“ und „Agnimukhī“ Bezeichnungen für „Bhallātakī“. Ebenso werden für „Triṣu“ die Namen „Savarjaka“, „Āsana“ und „Jīva“ genannt; und für „Pītasāla“ wird auch der Name „Mālaka“ angeführt.

Verse 26

सर्जाश्वकर्णौ वीरेन्द्रौ इन्द्रद्रुः ककुभो ऽर्जुनः इङ्गुदी तापसतरुर्मोचा शाल्मलिरेव च

Das Agni-Purāṇa zählt folgende Bäume auf: „Sarja“ und „Aśvakarṇa“; „Vīrendra“; „Indradru“; „Kakubha“; „Arjuna“; „Iṅgudī“; „Tāpasataru“ (der Baum der Asketen); „Mocā“; und ebenso „Śālmali“.

Verse 27

चिरविल्वो नक्तमालः करजश् च करञ्जके प्रकीर्यः पूतिकरजो मर्कट्यङ्गारवल्लरी

Für „Karañjaka“ (Karañja) werden die Bezeichnungen „Ciravilva“, „Naktamāla“, „Karaja“ sowie „Prakīrya“, „Pūtikaraja“, „Markaṭī“ und „Aṅgāravallarī“ verwendet; dies sind gebräuchliche Synonyme.

Verse 28

रोही रोहितकः प्लीहशत्रुर्दाडिमपुष्पकः गायत्री बालतनयः खदिरो दन्तधावनः

Als anerkannte Namen für diese Heilsubstanz gelten: „Rohī“; „Rohitaka“; „Plīhaśatru“ („Feind“ der Milzleiden); „Dāḍimapuṣpaka“ („Granatapfelblüte“); „Gāyatrī“; „Bālatanaya“ („Nachkomme des Bala“); „Khadira“; und „Dantadhāvana“ („das zum Reinigen der Zähne Verwendete“).

Verse 29

अरिमेदो विट्खदिरे कदरः खदिरे सिते पञ्चाङ्गुलो वर्धमानश् चञ्चुर्गन्धर्वहस्तकः

Arimeda wird auch Viṭ-khadira genannt. Kadara ist ein weiterer Name für die weiße Khadira. Pañcāṅgula, Vardhamāna, Cañcu und Gandharva-hastaka sind zusätzliche Bezeichnungen dafür.

Verse 30

पिण्डीतको मरुवकः पीतदारु च दारु च देवदारुः पूतिकाष्ठं श्यामा तु महिलाह्वया

Piṇḍītaka wird auch Maruvaka genannt. Pītadāru heißt ebenfalls Dāru und auch Devadāru. Pūtikāṣṭha ist als Śyāmā bekannt; und Śyāmā wird auch Mahilāhvayā genannt.

Verse 31

लता गोवन्दनी गुन्दा प्रियङ्गुः फलिनी फली मण्डूकपर्णपत्रोर्णनटकट्वङ्गटुण्टुकाः

Latā, Govandanī, Gundā, Priyaṅgu, Phalinī, Phalī, Maṇḍūkaparṇī, Patrornanā, Naṭa, Kaṭvaṅga und Ṭuṇṭukā — dies sind im Kontext der Materia medica aufgeführte Pflanzennamen bzw. Synonyme.

Verse 32

श्योनाकशुकनासर्क्षदीर्घवृन्तकुटन्नटाः पीतद्रुः सरलश्चाथ निचुलो ऽम्बुज इज्जलः

Śyonāka, Śukanāsa, Arkṣa, Dīrghavṛnta, Kuṭannaṭa, Pītadru, Sarala sowie auch Nicula, Ambuja und Ijjala — dies sind anerkannte Namen von Heilbäumen bzw. Heilpflanzen.

Verse 33

काकोडुम्बरिका फल्गुररिष्टः पिचुमर्दकः सर्वतोभद्रको निम्बे शिरीषस्तु कपीतनः

Kākoḍumbarikā und Phalgu; Ariṣṭa; Picumardaka; Sarvatobhadra im Falle von Nimba (Neem); und Śirīṣa ist auch als Kapītana bekannt.

Verse 34

वकुलो वञ्जुलः प्रोक्तः पिच्छिलागुरुशिंशपाः जया जयन्ती तर्कारी कणिका गणिकारिका

Es wird gelehrt, dass Vakula auch Vaṅjula genannt wird; ferner ist es unter den Namen Picchilā, Aguru, Śiṃśapā, Jayā, Jayantī, Tarkārī, Kaṇikā und Gaṇikārikā bekannt.

Verse 35

आपर्णमग्नमन्थः स्याद्वत्सको गिरिमल्लिका कालस्कन्धस्तमालः स्यात् तण्डुलीयो ऽल्पमारिषः

Āparṇā ist als Agnimantha zu verstehen; Vatsaka heißt auch Girimallikā. Kāla-skandha ist dasselbe wie Tamāla; und Taṇḍulīya wird ebenfalls Alpamāriṣa genannt.

Verse 36

सिन्धुवारस्तु निर्गुण्डी सैवास्फोता वनोद्भवा गणिका यूथिकाम्बष्ठा सप्तला नवमालिका

Sindhuvāra wird auch Nirguṇḍī genannt; ebenso ist es bekannt als Āsphoṭā, Vanodbhavā, Gaṇikā, Yūthikā, Ambaṣṭhā, Saptalā und Navamālikā.

Verse 37

अतिमुक्तः पुण्ड्रकः स्यात्कुमारी तरणिः सहा तत्र शोणे कुरुवकस्तत्र पीते कुरुण्टकः

Atimukta heißt auch Puṇḍraka; ferner ist es bekannt als Kumārī, Taraṇi und Sahā. In der roten Varietät wird es Kuruvaka genannt, in der gelben Varietät Kuruṇṭaka.

Verse 38

नीला झिण्टी द्वयोर्वाणा भिण्टी सैरीयकस् तथा तस्मिन्रक्ते कुरुवकः पीते सहचरी द्वयोः

Für die beiden (Varietäten) heißt die blaue Jhiṇṭī und auch Vāṇā; sie wird ferner Bhiṇṭī und Sairīyaka genannt. In dieser Gruppe heißt die rote Varietät Kuruvaka; die gelbe, für die beiden, Sahacarī.

Verse 39

धुस्तूरः कितवो धूर्तो रुचको मातुलङ्गके समीरणो मरुवकः प्रस्थपुष्पः फणिज्झकः

Dhustūra ist auch unter den Namen Kitava, Dhūrta, Rucaka, Mātulaṅgaka, Samīraṇa, Maruvaka, Prasthapuṣpa und Phaṇijjhaka bekannt.

Verse 40

कुठेरकस्तु पर्णासे ऽथास्फोतो वसुकार्कके शिवमल्ली पाशुपतो वृन्दा वृक्षादनी तथा

Kuṭheraka wird (auch) Parṇāsa genannt; Asphoṭa wird (auch) Vasukārka genannt; Śivamallī wird (auch) Pāśupata genannt; und Vṛndā heißt ebenso Vṛkṣādanī.

Verse 41

जीवन्तिका वृक्षरुहा गुडूची तन्त्रिकामृता सोमवल्ली मधुर्णी मूर्वा तु मोरटी तथा

Jīvantikā, Vṛkṣaruhā, Guḍūcī, Tantrikā (auch Amṛtā genannt), Somavallī, Madhurṇī sowie Mūrvā und Moraṭī—dies sind Bezeichnungen für Heilpflanzen und Klettergewächse.

Verse 42

मधुलिका मधुश्रेणी गोकर्णी पीलुपर्ण्यपि पाठाम्बष्ठा विद्धकर्णी प्राचीना वनतिक्तिका

Madhulikā, Madhuśreṇī, Gokarṇī und auch Pīluparṇī; ferner Pāṭhā, Ambaṣṭhā, Viddhakarṇī, Prācīnā und Vanatiktikā—dies sind Namen von Heilpflanzen.

Verse 43

कटुः कटुम्भरा चाथ चक्राङ्गी शकुलादनी आत्मगुप्ता प्रावृषायी कपिकच्छुश् च मर्कटी

„Kaṭu“, „Kaṭumbharā“; ferner „Cakrāṅgī“, „Śakulādanī“, „Ātmaguptā“, „Prāvṛṣāyī“, „Kapikacchu“ und „Markaṭī“—dies sind anerkannte Namen/Synonyme für dasselbe Heilmittel bzw. dieselbe Arzneipflanze.

Verse 44

अपामार्गः शैखरिकः प्रत्यक्पर्णी मयूरकः फञ्जिका ब्राह्मणी भार्गी द्रवन्ति शम्बरी वृषा

Apāmārga—auch unter den Namen Śaikharika, Pratyakparṇī, Mayūraka, Phañjikā, Brāhmaṇī, Bhārgī, Dravantī, Śambarī und Vṛṣā bekannt—wird hier mit seinen synonymen Benennungen aufgeführt.

Verse 45

मण्डूकपर्णी भण्डीरी समङ्गा कालमेषिका रोदनी कच्छुरानन्ता समुद्रान्ता दुरालभा

Mandūkaparṇī, Bhaṇḍīrī, Samaṅgā, Kālameṣikā, Rodanī, Kacchurā, Anantā, Samudrāntā und Durālabhā—dies sind Namen heilkundlicher Kräuter.

Verse 46

पृश्निपर्णी पृथक्पर्णी कलशिर्धावनिर्गुहा निदिग्धिका स्पृशी व्याघ्री क्षुद्रा दुस्पर्शया सह

Pṛśniparṇī, Pṛthakparṇī, Kalaśīr, Dhāvanirguhā, Nidigdhikā, Spṛśī, Vyāghrī, Kṣudrā, zusammen mit Dusparśā—dies sind die genannten Heilkräuter.

Verse 47

अवल्गुजः सोमराजी सुवल्लिः सोमवल्लिका कालमेषी कृष्णफला वकुची पूतिफल्य् अपि

Avalguja wird auch Somarājī, Suvallī, Somavallikā, Kālameṣī, Kṛṣṇaphalā, Vakucī sowie Pūtiphalī genannt.

Verse 48

कणोषणोपकुल्या स्याच्छ्रेयसी गजपिप्पली चव्यन्तु चविका काकचिञ्ची गुञ्जे तु कृष्णला

Kaṇoṣaṇā heißt auch Upakulyā. Śreyasī ist ein anderer Name für Gajapippalī. Cavī wird Cavikā genannt. Kākaciñcī heißt Guñjā; und Guñjā ist ebenfalls als Kṛṣṇalā bekannt.

Verse 49

विश्वा विषा प्रतिविषा वनशृङ्गाटगोक्षुरौ नारायणी शतमूली कालेयकहरिद्रवः

Viśvā; Viṣā; Prativiṣā; der wilde śṛṅgāṭa (Wasserkastanie) und gokṣura; Nārāyaṇī; Śatamūlī; Kāleyaka; und Haridrava—dies sind benannte Arzneistoffe, hier verzeichnet im Zusammenhang mit Giftbehandlung und antidotischer Therapie.

Verse 50

दार्वी पचम्पचा दारु शुक्ला हैमवती वचा वचोग्रगन्धा षड्ग्रन्था गोलोमी शतपर्विका

Dārvī; Pacampacā; Dāru; Śuklā; Haimavatī; Vacā; Vacogragandhā; Ṣaḍgranthā; Golomī; und Śataparvikā—dies sind Namen bzw. Varietäten von Arzneidrogen, wie sie in der Materia medica aufgeführt werden.

Verse 51

आस्फोता गिरिकर्णी स्यात् सिंहास्यो वासको वृषः मिशी मधुरिकाच्छत्रा कोकिलाक्षेक्षुरक्षुरा

Āsphotā heißt auch Girikarṇī. Siṃhāsyā ist als Vāsaka und Vṛṣa bekannt. Miśī wird ebenfalls Madhurikā und Chatrā genannt; ebenso sind Kokilākṣī, Ikṣurā und Akṣurā ihre Bezeichnungen.

Verse 52

विडङ्गो ऽस्त्री कृमिघ्नः स्यात् वज्रद्रुस्नुक्स्नुही सुधा मृद्वीका गोस्तनी द्राक्षा वला वाट्यालकस् तथा

Viḍaṅga heißt auch Astrī und Krimighna („Wurmvernichter“). Ebenso Vajradruma, Snuk, Snuḥī und Sudhā; ferner Mṛdvīkā, Gostanī, Drākṣā, Valā und Vāṭyālaka—dies sind anerkannte synonyme Pflanzennamen.

Verse 53

काला मसूरविदला त्रिपुटा त्रिवृता त्रिवृत् मधुकं क्लीतकं यष्टिमधुका मधुयष्टिका

„Kālā“, „masūravidalā“ und „tripuṭā“ sind Namen für trivṛt (die abführende Winde). „Madhuka“, „klītaka“, „yaṣṭimadhukā“ und „madhuyaṣṭikā“ sind Namen für Süßholz (yaṣṭīmadhu).

Verse 54

विदारी क्षीरशुक्लेक्षुगन्धा क्रोष्ट्री च या सिता गोपी श्यामा शारिवा स्यादनन्तोत्पलशारिवा

Vidārī ist auch unter den Namen Kṣīraśuklā, Ikṣugandhā und Kroṣṭrī bekannt; ebenso wird Śārivā Sitā, Gopī, Śyāmā, Anantā und Utpala genannt.

Verse 55

मोचा रम्भा च कदली भण्टाकी दुष्प्रधर्षिणी स्थिरा ध्रुवा सालपर्णी शृङ्गी तु वृषभो वृषः

Mocā, Rambhā, Kadalī, Bhaṇṭākī, Duṣpradharṣiṇī, Sthirā, Dhruvā, Sālaparṇī und Śṛṅgī—dies sind ebenfalls synonyme Benennungen; ebenso heißt sie Vṛṣabha und Vṛṣa.

Verse 56

गाङ्गेरुकी नागबला मुषली तालमूलिका ज्योत्स्नी पटोलिका जाली अजशृङ्गी विषाणिका

Gāṅgerukī, Nāgabalā, Muṣalī, Tālamūlikā, Jyotsnī, Paṭolikā, Jālī, Ajaśṛṅgī und Viṣāṇikā—dies sind Namen von Heilkräutern.

Verse 57

स्याल्लाङ्गलिक्यग्निशिखा ताम्बूली नागवल्ल्यपि हरेणू रेणुका कौन्ती ह्रीवेरो दिव्यनागरं

Ferner werden lāṅgalikī, agniśikhā, tāmbūlī und nāgavallī genannt; ebenso hareṇū, reṇukā, kauntī, hrīvera und divya-nāgara—eine Reihe benannter Heil- und Duftstoffe.

Verse 58

कालानुसार्यवृद्धाश्मपुष्पशीतशिवानि तु शैलेयं तालपर्णी तु दैत्या गन्धकुटी मुरा

„Kālānusārya“, „Vṛddhāśma“, „Puṣpa“, „Śīta“ und „Śivā“; ebenso „Śaileya“, „Tālaparṇī“, „Daityā“, „Gandhakuṭī“ und „Murā“—dies sind anerkannte Benennungen für Arzneisubstanzen in der Materia medica.

Verse 59

ग्रन्थिपर्णं शुकं वर्हि वला तु त्रिपुटा त्रुटिः शिवा तामलकी चाथ हनुर्हट्टविलासिनी

„Granthiparṇa“ ist auch als „Śuka“ und „Varhi“ bekannt; „Valā“ heißt (ebenfalls) „Tripuṭā“ und „Truṭi“; und „Śivā“ wird auch „Tāmalakī“ genannt, ebenso „Hanuḥ“ und „Haṭṭavilāsinī“.

Verse 60

कुटं नटं दशपुरं वानेयं परिपेलवम् तपस्वनी जटामांसी पृक्का देवी लता लशूः

Kuta, Naṭa, Daśapura, Vāneya, Paripelava, Tapasvinī, Jaṭāmāṃsī, Pṛkkā, Devī, Latā und Laśū — dies sind die aufgeführten Heilmittel/Namen.

Verse 61

कर्चुरको द्राविडको गन्धमूली शठी स्मृता स्यद्दृक्षगन्धा छगलान्त्रा वेगी वृद्धदारकः

Śaṭhī (ein aromatisches Heilrhizom) wird auch unter den Namen Karcuraka, Drāviḍaka, Gandhamūlī, Dṛkṣagandhā, Chagalāntrā, Vegī und Vṛddhadāraka überliefert.

Verse 62

तुण्डिकेरी रक्तफला विम्बिका पीलुपर्ण्य् अपि चाङ्गेरी चुक्रिकाम्बष्टा स्वर्णक्षीरी हिमावती

Tuṇḍikerī, Raktaphalā, Vimbikā und auch Pīluparṇī; ebenso Āṅgerī, Cukrikā, Ambaṣṭā, Svarṇakṣīrī und Himāvatī — dies sind die (synonymen) Namen von Heilpflanzen.

Verse 63

सहस्रवेधी चुक्रो ऽम्लवेतसः शतवेध्यपि जीवन्ती जीवनी जीवा भूमिनिम्वः किरातकः

„(Es heißt) Sahasravedhī“; (auch) Cukra; (auch) Amlavetasa; und sogar Śatavedhya. (Es ist ferner bekannt als) Jīvantī, Jīvanī und Jīvā; (ebenso) Bhūminimba; (und) Kirātaka.

Verse 64

कूर्चशीर्षो मधुकरश् चन्द्रः कपिवृकस् तथा दद्रुघ्नः स्यादेडगजो वर्षाभूः शीथहानिणी

(Diese Heilsubstanz/Heilpflanze) ist auch unter den Namen Kūrcaśīrṣa, Madhukara, Candra, Kapivṛka, Dadrughna, Eḍagaja, Varṣābhū und Śīthahāniṇī bekannt.

Verse 65

कुनन्दती निकुम्भस्त्रा यमानी वार्षिका तथा लशुनङ्गृञ्चनारिष्टमहाकन्दरसोनकाः

Kunandatī, Nikumbhastrā, Yamānī (Ajwain), Vārṣikā sowie Laśuna (Knoblauch), Aṅgṛñcana, Ariṣṭa, Mahākanda und Rasonaka (Knoblauch) gehören zu den hier aufgezählten Heilmitteln.

Verse 66

वाराही वदरा गृष्टिः काकमाची तु वायसी शतपुष्पा सितच्छत्रातिच्छत्रा मधुरा मिसिः

Vārāhī wird auch Vadarā und Gṛṣṭi genannt. Kākamācī heißt (auch) Vāyasī. Śatapuṣpā wird (auch) Sita-chatrā und Ati-chatrā genannt. Madhurā heißt (auch) Misī.

Verse 67

अवाक्पुष्पी कारवी च सरणा तु प्रसारणी कटम्भरा भद्रवला कर्वूरश् च शटी ह्य् अथ

Avākpuṣpī; Kāravī; Saraṇā—auch Prasāraṇī genannt; Kaṭambharā; Bhadravalā; Karvūra; und Śaṭī—dies sind die nächsten Namen/Einträge.

Verse 68

पटोलः कुलकस्तिक्तः कारवेल्लः कटिल्लकः कुष्माण्डकस्तु कर्कारुरिर्वारुः कर्कटी स्त्रियौ

Paṭola (Spitzkürbis) wird auch Kulaka und Tikta genannt. Kāravella (Bittermelone) heißt auch Kaṭillaka. Kuṣmāṇḍaka (Wintermelone/Ash Gourd) wird Karkāru genannt; Irvāru und Karkaṭī sind feminine Formen (Bezeichnungen für einen Kürbis bzw. eine Kletterpflanze).

Verse 69

इक्ष्वाकुः कटुतुम्बी स्याद्विशाला त्विन्द्रवारुणी अर्शेघ्नः शूरणः कन्दो मुस्तकः कुरुविन्दकः

Ikṣvāku wird auch Kaṭutumbī genannt; Viśālā heißt (ebenfalls) Indrā-vāruṇī. Śūraṇa wird Arśa-ghna („Vertilger der Hämorrhoiden“) genannt und auch Kanda („Knolle“). Mustaka heißt (auch) Kuruvindaka.

Verse 70

वंशे त्वक्सारकर्मारवेणुमस्करतेजनाः छत्रातिच्छत्रपालघ्नौ मालातृणकभूस्तृणे

Für vaṁśa („Bambus“) werden die Bezeichnungen tvaksāra, karmāra, veṇu, maskara und tejanāḥ verwendet. Für chatra („Schirm“) gebraucht man atichatra und chatrapālaghna. Für tṛṇa („Gras“) verwendet man mālā, tṛṇaka und bhūstṛṇa.

Verse 71

तृणराजाह्वयस्तालो घोण्टा क्रमुकपुगकौ शार्दूलद्वीपिनौ व्यघ्रे हर्यक्षः केशरी हरिः

‘Tāla’ wird auch Tṛṇarāja genannt; (dasselbe) heißt ebenso Ghoṇṭā; und ist auch als Kramuka und Pugaka bekannt. Für den Tiger gibt es die Namen Śārdūla und Dvīpin; und für den Tiger (erneut) auch Vyāghra, Haryakṣa, Keśarī und Hari.

Verse 72

कोलः पौत्री वराहः स्यात् कोक ईहामृगो वृकः लूतोर्णनाभौ तु समौ तन्तुवायश् च मर्कटे

‘Kola’ und ‘Pautrī’ sind Namen für den Eber. ‘Koka’ und ‘Īhāmṛga’ bezeichnen den Wolf. ‘Lūta’ und ‘Ūrṇanābha’ sind gleichbedeutend (beide bedeuten „Spinne“); und ‘Tantuvāya’ ist ein Name für den Affen.

Verse 73

वृश्चिकः शूककीटः स्यात्सारङ्गस्तोककौ समौ कृकवाकुस्ताम्रचूडः पिकः कोकिल इत्य् अपि

‘Vṛścika’ bezeichnet den Skorpion; ‘śūkakīṭa’ ist eine Art Insekt. ‘Sāraṅga’ und ‘tokaka’ sind gleichbedeutend. ‘Kṛkavāku’ wird (auch) ‘tāmracūḍa’ genannt; und ‘pika’ ist ebenso ‘kokila’ (der Kuckuck).

Verse 74

कके तु करटारिष्टौ वकः कह्व उदाहृतः कोकश् चक्रश् चक्रवाको कादम्बः कलहंसकः

Für die „Krähe“ gelten die Synonyme karaṭa und ariṣṭa. Der Reiher wird auch kahva genannt. Der Vogel cakravāka heißt koka und cakra; und der kādamba (Gans/Ente) wird kalahaṃsaka genannt.

Verse 75

पतङ्गिका पुत्तिका स्यात्सरघा मधुमक्षिका सकुलदन्ती निर्दंष्ट्रेति ख द्विरेफपुष्पलिड्भृङ्गषट्पदभ्रमराअलयः

‘Pataṅgikā’ und ‘puttikā’ sind Bezeichnungen für die „Biene“; ebenso ‘saraghā’ und ‘madhumakṣikā’. Auch ‘sakuladantī’ und ‘nirdaṃṣṭrā’ werden als ihre Namen genannt. Ferner sind ‘dvirepha’, ‘puṣpaliṭ’, ‘bhṛṅga’, ‘ṣaṭpada’, ‘bhramara’ und ‘ālaya’ Synonyme für die „Biene“.

Verse 76

केकी शिख्यस्य वाक्केका शकुन्तिशकुनिद्विजाः स्त्री पक्षतिः पक्षमूलञ्चञ्चुस्तोटिरुभे स्त्रियौ

Für den „Pfau“ lautet das Wort kekī; sein Schopf heißt śikhā; und sein Ruf wird kekā genannt. Śakunti und śakuni sind feminine Wörter mit der Bedeutung „Vogel“. Pakṣati bezeichnet den Flügel, und pakṣamūla die Wurzel bzw. Basis des Flügels. Caṅcu (Schnabel) und stoṭi (Schnabel/Schnauze) sind beide feminine Ausdrücke.

Verse 77

गतिरुड्डिनसण्डीनौ कुलायो नीडमस्त्रियां पेशी कोषो द्विहीने ऽण्डं पृथुकः शावकः शिशुः

Gati, uḍḍina und saṇḍīna sind Bezeichnungen für „Vogel“; kulāya und nīḍa für „Nest“. Peśī und koṣa bezeichnen eine Hülle oder Scheide. Aṇḍa bedeutet „Ei“ (auch „Hoden“). Pṛthuka, śāvaka und śiśu sind Ausdrücke für „Junges“, „Kind“ oder „Nachkommenschaft“.

Verse 78

पोतः पाको ऽर्भको डिम्भः सन्दोहव्यूहको गणः स्तोमौघनिकरव्राता निकुरम्बं कदम्बकं सङ्घातसञ्चयौ वृन्दं पुञ्जराशी तु कूटकं

Pota, pāka, arbhaka und ḍimbha bedeuten „Kind/Säugling“. Sandoha, vyūha und gaṇa bedeuten „Versammlung/Sammlung“. Stoma, ogha, nikara und vrāta bedeuten „Masse/Haufen/Vielzahl“. Nikuramba und kadambaka bedeuten „Büschel/Cluster“. Saṅghāta und sañcaya bedeuten „Anhäufung“. Vṛnda bedeutet „Gruppe“. Puñja und rāśi bedeuten „Haufen“, und kūṭaka bezeichnet ebenfalls einen „aufgeschichteten Haufen“.