HomeAgni PuranaKoshaAdhyaya 360Shloka 23
Previous Verse
Next Verse

Agni Purana — Kosha, Shloka 23

Chapter 360 — अव्ययवर्गाः

Groups of Indeclinables

अतर्किते तु सहसा स्यात् पुरः पुरतो ऽग्रतः स्वाहा देवहविर्दाने श्रौषट् वौषट् वषट् स्वधा

atarkite tu sahasā syāt puraḥ purato 'grataḥ svāhā devahavirdāne śrauṣaṭ vauṣaṭ vaṣaṭ svadhā

In einer unerwarteten (plötzlichen) Lage soll man unverzüglich sagen: „puraḥ, purataḥ, agrataḥ“ („vorn; zuvor; voraus“). Bei der Darbringung von Opfergaben (havis) an die Götter lautet der Ausruf „svāhā“; die rituellen Exklamationen sind „śrauṣaṭ, vauṣaṭ, vaṣaṭ“; für Opfer an die Ahnen heißt es „svadhā“.

अतर्कितेin the unthought-of/unexpected (situation)
अतर्किते:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeAdjective
Rootअतर्कित (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) √तर्क् ‘to think’ + अ- (neg.)
तुbut; indeed
तु:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधार्थक निपात (but/indeed)
सहसाsuddenly
सहसा:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (suddenly)
स्यात्may be; would be
स्यात्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
पुरःin front
पुरः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुरस् (अव्यय)
Formअव्यय; दिशावाचक (in front)
पुरतःbefore; in front
पुरतः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुरतस् (अव्यय)
Formअव्यय; दिशावाचक (before/in front of)
अग्रतःahead; in front
अग्रतः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootअग्रतस् (अव्यय)
Formअव्यय; दिशावाचक (ahead)
स्वाहाsvāhā (oblation call)
स्वाहा:
सम्बोधन/उच्चारण (Ritual utterance)
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (अव्यय)
Formअव्यय; यज्ञीय-उच्चारण (oblation exclamation)
देवहविर्दानेin the offering of oblations to the gods
देवहविर्दाने:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootदेव-हविर्-दान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः देवानां हविः दानम् (षष्ठी-तत्पुरुष)
श्रौषट्śrauṣaṭ (ritual call)
श्रौषट्:
सम्बोधन/उच्चारण (Ritual utterance)
TypeIndeclinable
Rootश्रौषट् (अव्यय)
Formअव्यय; यज्ञीय-उच्चारण (ritual exclamation)
वौषट्vauṣaṭ (ritual call)
वौषट्:
सम्बोधन/उच्चारण (Ritual utterance)
TypeIndeclinable
Rootवौषट् (अव्यय)
Formअव्यय; यज्ञीय-उच्चारण (ritual exclamation)
वषट्vaṣaṭ (ritual call)
वषट्:
सम्बोधन/उच्चारण (Ritual utterance)
TypeIndeclinable
Rootवषट् (अव्यय)
Formअव्यय; यज्ञीय-उच्चारण (ritual exclamation)
स्वधाsvadhā (ancestral offering call)
स्वधा:
सम्बोधन/उच्चारण (Ritual utterance)
TypeIndeclinable
Rootस्वधा (अव्यय)
Formअव्यय; पितृयज्ञीय-उच्चारण (ritual exclamation for ancestors)

Lord Agni (instructing sage Vasiṣṭha in ritual usage)

Primary Rasa: samanya

Secondary Rasa: shanta

Sandhi Resolution Notes: पुरतो ऽग्रतः = पुरतः + अग्रतः (ऽ = avagraha).

A
Agni
D
Devas
P
Pitṛs
S
Svāhā
S
Svadhā
V
Vaṣaṭ
V
Vauṣaṭ
Ś
Śrauṣaṭ

FAQs

It distinguishes the correct liturgical utterances: “svāhā” for deva-offerings, “svadhā” for pitṛ-offerings, and the śrauta exclamations “vaṣaṭ/vauṣaṭ/śrauṣaṭ” used at the moment of oblation.

By cataloging precise ritual vocabulary and its proper application, it functions like a compact manual of practice—one of the many technical domains (mantra-prayoga, yajña procedure, liturgical conventions) the Agni Purana preserves alongside other sciences.

Using the correct dedicatory calls aligns the offering with its intended recipient (devas or ancestors), supporting ritual accuracy (śuddhi) and ensuring the act bears its proper religious merit (puṇya).