Adhyaya 82

Verse 1

। देव्युवाच । चक्रतीर्थेति किं नाम त्वया प्रोक्तं वृषध्वज । कुत्र तिष्ठति तत्तीर्थं किं प्रभावं वदस्व मे

দেবী বললেন— হে বৃষধ্বজ! আপনি ‘চক্রতীর্থ’ বললেন; তার নামার্থ কী? সেই তীর্থ কোথায় অবস্থিত, এবং তার প্রভাব কী? আমাকে বলুন।

Verse 2

ईश्वर उवाच । पुरा देवासुरे युद्धे हत्वा दैत्याञ्जनार्द्दनः । चक्रं प्रक्षालयामास तत्र वै रक्तरंजितम्

ঈশ্বর বললেন— প্রাচীনকালে দেবাসুর-যুদ্ধে জনার্দন দৈত্যদের বধ করে, রক্তরঞ্জিত নিজের চক্রটি সেখানেই ধৌত করেছিলেন।

Verse 3

अष्टकोटिसुतीर्थानि तत्रानीय स्वयं हरिः । तीर्थे प्रकल्पयामास शुद्धिं कृत्वा सुदर्शने । तीर्थस्य चक्रे नामापि चकतीर्थमिति श्रुतम्

স্বয়ং হরি সেখানে আট কোটি শ্রেষ্ঠ তীর্থ এনে সেই স্থানে প্রতিষ্ঠা করলেন। সুদর্শন চক্রকে শুদ্ধ করে তিনি সেই তীর্থের নামও ‘চক্রতীর্থ’ রাখলেন— যা প্রসিদ্ধ হল।

Verse 4

अष्टायुतानि तीर्थानामष्टौ कोट्यस्तथैव च । तत्र संति महादेवि चक्रतीर्थे न संशयः

হে মহাদেবী! চক্রতীর্থে তীর্থের অষ্টায়ুত এবং তদ্রূপ অষ্টকোটি নিশ্চয়ই বিদ্যমান—এ বিষয়ে কোনো সন্দেহ নেই।

Verse 5

यस्तत्र कुरुते स्नानमेकचित्तो नरोत्तमः । सर्वतीर्थाभिषेकस्य स प्राप्नोत्यखिलं फलम्

হে নরোত্তম! যে ব্যক্তি সেখানে একাগ্রচিত্তে স্নান করে, সে সকল তীর্থে অভিষেকের সম্পূর্ণ ফল লাভ করে।

Verse 6

तीर्थानामष्टकोटिस्तु निवसंति वरानने । एकादश्यां विशेषेण चन्द्रसूर्यग्रहे तथा

হে বরাননে! সেখানে তীর্থের অষ্টকোটি অধিষ্ঠান করে—বিশেষত একাদশীতে, এবং চন্দ্রগ্রহণ ও সূর্যগ্রহণের সময়ও।

Verse 7

तत्र स्नात्वा महादेवि यज्ञकोटिफलं लभेत् । तस्यैव कल्पनामानि शृणु ते कथयाम्यहम्

হে মহাদেবী! সেখানে স্নান করলে কোটি যজ্ঞের ফল লাভ হয়। এখন সেই তীর্থের কল্পভেদে নামগুলি শোনো, আমি তোমাকে বলছি।

Verse 8

कोटितीर्थं पूर्वकल्पे श्रीनिधानं द्वितीयके । तृतीये शतधारं च चक्रतीर्थं चतुर्थके

পূর্বকল্পে তা ‘কোটিতীর্থ’ নামে, দ্বিতীয়ে ‘শ্রীনিধান’; তৃতীয়ে ‘শতধারা’ এবং চতুর্থে ‘চক্রতীর্থ’ নামে প্রসিদ্ধ ছিল।

Verse 9

एवं ते कल्पनामानि ह्यतीतान्यखिलानि वै । कथितान्येवमन्यानि ज्ञेयानि विबुधैः क्रमात्

এইভাবে অতীত কল্পসম্বন্ধীয় সকল নাম তোমাকে বলা হল; অবশিষ্ট নামগুলিও বিদ্বানগণ ক্রমানুসারে জেনে নেবেন।

Verse 10

तत्र यद्दीयते दानं तस्य संख्या न विद्यते । अर्द्धक्रोशप्रमाणं हि विष्णुक्षेत्रं प्रकीर्त्तितम्

সেখানে যে দান দেওয়া হয়, তার গণনা নেই; সেই বিষ্ণুক্ষেত্র অর্ধ-ক্রোশ পরিমিত বলে কীর্তিত।

Verse 11

ब्रह्महत्या नोपसर्पेत्सत्यमेतन्मयोदितम् । मासोपवासी तत्क्षेत्रे अग्निहोत्री यतव्रतः

ব্রহ্মহত্যার পাপ সেখানে নিকটবর্তী হয় না—এ সত্য আমি বলছি; সেই ক্ষেত্রে যে মাসব্যাপী উপবাসী, অগ্নিহোত্রী ও সংযতব্রতী—

Verse 12

स्वाध्यायी यज्ञयाजी च तपश्चांद्रायणा दिकम् । तिलोदकं पितॄणां च श्राद्धं च विधिपूर्वकम्

সে স্বাধ্যায়ে নিবিষ্ট ও যজ্ঞকারী হয়; চন্দ্রায়ণ প্রভৃতি তপস্যা করে; পিতৃগণের উদ্দেশে তিলোদক দেয় এবং বিধিপূর্বক শ্রাদ্ধ সম্পন্ন করে।

Verse 13

एकरात्रं त्रिरात्रं वा कृच्छ्रं सांतपनं तथा । मासोपवासं तच्चैव अन्यद्वा पुण्यकर्म तत्

এক রাত্রি বা তিন রাত্রির উপবাস, কৃচ্ছ্র ও সান্তপন প্রায়শ্চিত্ত, কিংবা মাসব্যাপী উপবাস—অথবা অন্য যে কোনো পুণ্যকর্ম—(সেখানে) বিশেষ পবিত্র হয়।

Verse 14

दैत्यारिक्षेत्रमासाद्य यत्किंचित्कुरुते नरः । अन्यक्षेत्रात्कोटिगुणं पुण्यं भूयान्न संशयः

দৈত্যারি-ক্ষেত্রে উপস্থিত হয়ে মানুষ যা-ই করে—অল্প হলেও—তার পুণ্য অন্য তীর্থের তুলনায় কোটি গুণ অধিক হয়; এতে সন্দেহ নেই।

Verse 15

सुदर्शने वरे तीर्थे गोदानं तत्र दापयेत् । सम्यग्यात्राफलप्रेप्सुः सर्वपापविशुद्धये

সুদর্শন নামক শ্রেষ্ঠ তীর্থে, যে সম্যক তীর্থযাত্রার পূর্ণ ফল কামনা করে এবং সর্বপাপ-শুদ্ধি চায়, সে সেখানে গোদান করাবে।

Verse 16

चंडालः श्वपचो वाऽपि तिर्यग्योनिगतस्तथा । तस्मिंस्तीर्थे मृतः सम्यगाच्युतं लोकमाप्नुयात्

চাণ্ডাল, শ্বপচ, কিংবা তির্যক্-যোনিতে জন্মানো হলেও—যদি সে সেই তীর্থে যথাবিধি দেহত্যাগ করে, তবে অচ্যুতের লোক লাভ করে।

Verse 17

इति संक्षेपतः प्रोक्तं चक्रतीर्थसमुद्भवम् । माहात्म्यं सर्वपापघ्नं सर्वकामफलप्रदम्

এইভাবে সংক্ষেপে চক্রতীর্থের উৎপত্তির বৃত্তান্ত বলা হল—এর মাহাত্ম্য সর্বপাপনাশক এবং সকল কাম্য ফলদায়ক।

Verse 82

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये दैत्यसूदन माहात्म्यप्रसंगेन चक्रतीर्थोत्पत्तिवृत्तान्तमाहात्म्यवर्णनंनाम द्व्यशीतितमोऽध्यायः

এইভাবে শ্রীস্কন্দ মহাপুরাণের একাশীতিসাহস্রী সংহিতার সপ্তম প্রভাসখণ্ডের প্রথম প্রভাসক্ষেত্র-মাহাত্ম্যে, দৈত্যসূদন-মাহাত্ম্য প্রসঙ্গে ‘চক্রতীর্থ-উৎপত্তি-বৃত্তান্ত-মাহাত্ম্য-বর্ণন’ নামক বিরাশি-তম অধ্যায় সমাপ্ত হল।