Adhyaya 42

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । वृषोत्सर्गं करिष्यंति वैशाख्यां चैव कार्तिके । द्वारकायां पिशाचत्वं मुक्त्वा यांति पितामहाः

প্রহ্লাদ বললেন—বৈশাখ ও কার্তিকে তারা বৃষোৎসর্গ করবে; দ্বারকায় পিতামহগণ পিশাচত্ব ত্যাগ করে পরম গতি লাভ করেন।

Verse 2

ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वंगनागमः । एवंविधानि पापानि कृत्वा चैव गुरूण्यपि

ব্রহ্মহত্যা, সুরাপান, চৌর্য এবং গুরুপত্নীগমন—এইরূপ পাপ, এমনকি গুরুতর পাপও করে…

Verse 3

स्नानमात्रेण गोमत्यां श्रीकृष्णस्य च दर्शनात् । विलयं याति दैत्येन्द्र कल्पकोटिकृतान्यपि

হে দৈত্যেন্দ্র! গোমতীতে কেবল স্নান এবং শ্রীকৃষ্ণের দর্শনে, কোটি কোটি কল্পে সঞ্চিত পাপও লয়প্রাপ্ত হয়।

Verse 4

रुक्मिणीं ये प्रपश्यंति भक्तियुक्ताः कलौ नराः । पुरीं प्रदक्षिणां कृत्वा जप्त्वा नामसहस्रकम्

কলিযুগে যে ভক্তিযুক্ত নরগণ রুক্মিণীদেবীর দর্শন করে, তারা নগরী প্রদক্ষিণা করে এবং নামসহস্র জপ করে পুণ্য লাভ করে।

Verse 5

प्रदक्षिणीकृतं सर्वं ब्रह्मांडं नात्र संशयः । महादानैस्तु चान्यत्र यत्फलं परिकीर्तितम् । द्वारकायां तु रुक्मिण्यां दृष्टायां जायते तदा

এই প্রদক্ষিণায় যেন সমগ্র ব্রহ্মাণ্ডই প্রদক্ষিণা করা হয়—এতে সন্দেহ নেই। আর অন্যত্র মহাদান দ্বারা যে ফল কীর্তিত, দ্বারকায় রুক্মিণীদেবীর দর্শনে সেই ফলই জন্মায়।

Verse 6

द्वादशीवासरे प्राप्ते माहात्म्यं द्वारकाभवम् । पठते संनिधौ विष्णोः शृणु वक्ष्यामि तत्फलम्

দ্বাদশী তিথি উপস্থিত হলে যে বিষ্ণুর সান্নিধ্যে এই দ্বারকা-মাহাত্ম্য পাঠ করে, তার ফল শোনো—আমি বলছি।

Verse 7

सर्वेषु चैव लोकेषु कामचारी विराजते । पद्मवर्णेन यानेन किंकिणीजालमालिना

সে সকল লোকেই ইচ্ছামতো বিচরণকারী হয়ে, পদ্মবর্ণ দিব্য বিমানে কিঙ্কিণী-জালের মালায় অলংকৃত হয়ে দীপ্তিমান হয়।

Verse 8

दिव्यश्वेताश्वयुक्तेन कामगेन यथासुखम् । आभूतसंप्लवं यावत्क्रीडतेऽप्सरसां गणैः

দিব্য শ্বেত অশ্বযুক্ত, ইচ্ছামতো চলমান রথে সে যথাসুখে বিহার করে এবং মহাপ্রলয় পর্যন্ত অপ্সরাগণের সঙ্গে ক্রীড়া করে।

Verse 9

कृतकृत्यश्च भवति कल्पकोटिसमन्वितः । यथा निर्मथनादग्निः सर्वकाष्ठेषु दृश्यते । तथा च दृश्यते धर्मो द्वादशीसेवनान्नरे

সে কৃতকৃত্য হয় এবং কোটি কোটি কল্পের পুণ্যে সমন্বিত হয়। যেমন মথনে সকল কাঠে নিহিত অগ্নি প্রকাশ পায়, তেমনি দ্বাদশী-ব্রত পালন করলে মানুষের মধ্যে ধর্ম প্রকাশিত হয়।

Verse 10

अतः परं प्रवक्ष्यामि पितृभिः परिकीर्तितम् । अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं गोमत्यां श्रद्धया नरः । स्नात्वा संपूज्य कृष्णं च श्राद्धं कुर्यात्सपिण्डकम्

এখন আমি পিতৃগণ কর্তৃক ঘোষিত কথা বলছি। আমাদের কুলে এমন এক ব্যক্তি হোক, যে শ্রদ্ধায় গোমতীতে স্নান করে, শ্রীকৃষ্ণকে যথাবিধি পূজা করে, তারপর সপিণ্ড-শ্রাদ্ধ সম্পন্ন করে।

Verse 11

अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं गोमत्युदधिसंगमे । स्नात्वा पश्यति यः कृष्णमस्माकं तारणाय वै

আমাদের কুলে এমন কেউ হোক, যে গোমতী ও সমুদ্রের সঙ্গমে স্নান করে শ্রীকৃষ্ণকে দর্শন করে—নিশ্চয়ই তা আমাদের তরণার্থে।

Verse 12

अपिस्यात्स कुलऽस्माकं यः श्रुत्वा ब्राह्मणाननात् । द्वारकामाहात्म्यमिदं पूजयिष्यति भक्तितः

আমাদের কুলে এমন কেউ হোক, যে ব্রাহ্মণের মুখ থেকে এই দ্বারকা-মাহাত্ম্য শুনে ভক্তিভরে এর পূজা ও সম্মান করবে।

Verse 13

भविष्यति कुलेऽस्माकं यो गच्छेद्द्वारकां पुरीम् । संप्राप्य द्वादशीं शुद्धां यः करिष्यति जागरम्

আমাদের কুলে এমন একজন হবে, যে দ্বারকা নগরীতে যাবে এবং শুদ্ধ দ্বাদশী লাভ করে জাগরণ পালন করবে।

Verse 14

भविष्यति कुलेऽस्माकं पुत्रो वा दुहिता तथा । स्तुवन्नामसहस्रं तु कृष्णस्याग्रे पठिष्यति

আমাদের বংশে পুত্র বা কন্যা এমন হবে, যে ভগবানের স্তব করতে করতে শ্রীকৃষ্ণের সম্মুখে সহস্রনাম পাঠ করবে।

Verse 15

अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं भविष्यति धृतव्रतः । गोपीचन्दनदानेन यस्तोषयति वैष्णवान्

আমাদের বংশে এমন একজনও থাকুক, যে ব্রতে দৃঢ় থাকবে এবং গোপীচন্দন দান করে বৈষ্ণবদের সন্তুষ্ট করবে।

Verse 16

अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं वैष्णवानां तु सन्निधौ । द्वारकायाश्च माहात्म्यं पठिष्यति जितेन्द्रियः

আমাদের বংশে এমন একজন থাকুক, যে ইন্দ্রিয়জয়ী হয়ে বৈষ্ণবদের সন্নিধানে দ্বারকা-মাহাত্ম্য পাঠ করবে।

Verse 17

भविष्यति कुलेऽस्माकं माहात्म्यं द्वारकाभवम् । लिखित्वा कृष्णतुष्ट्यर्थं स्वगृहे धारयिष्यति

আমাদের বংশে এমন একজন হবে, যে দ্বারকা-সম্ভূত এই মাহাত্ম্য লিখে শ্রীকৃষ্ণের তুষ্টির জন্য নিজের গৃহে সংরক্ষণ করবে।

Verse 18

स्वर्णदानं च गोदानं भूमिदानं तथैव च । यावज्जीवं भवेद्दत्तं येनेदं धारितं कलौ

কলিযুগে যে এই (মাহাত্ম্য) ধারণ ও সংরক্ষণ করে, তার জন্য যেন সারাজীবন স্বর্ণদান, গোদান ও ভূমিদান করার ফল লাভ হয়।

Verse 19

तप्तकृच्छ्रं महाकृच्छ्रं मासोपोषणमेव च । यावज्जीवं कृतं तेन येनेदं श्रावितं कलौ

কলিযুগে যে এই মাহাত্ম্য শ্রবণ করায়, সে যেন আজীবন তপ্তকৃচ্ছ্র, মহাকৃচ্ছ্র এবং মাসোপবাস পালন করেছে।

Verse 20

प्रायश्चित्तानि चीर्णानि पापानां नाशनाय । द्वारकायाश्च माहात्म्यं येन विस्तारितं कलौ

পাপক্ষয়ের জন্য প্রায়শ্চিত্ত পালন করা হয়; তদ্রূপ কলিযুগে যার দ্বারা দ্বারকার মাহাত্ম্য বিস্তৃত ও প্রচারিত হয়, তাও পাপনাশক।

Verse 21

तावत्तिष्ठंति पुरुषे ब्रह्महत्यादिकानि च । यावन्न लिखते जंतुर्माहात्म्यं द्वारकाभवम्

যতক্ষণ না জীব দ্বারকা-সম্বন্ধীয় এই মাহাত্ম্য লিখে, ততক্ষণ ব্রহ্মহত্যা প্রভৃতি পাপ পুরুষের মধ্যে স্থিত থাকে।

Verse 22

दानैः सर्वैश्च किं तस्य सर्वतीर्थावगाहनैः । द्वारकायाश्च माहात्म्यं येनेदं लिखितं गृहे

যে নিজের গৃহে এই দ্বারকা-মাহাত্ম্য লিখেছে, তার সকল দান ও সর্বতীর্থে স্নানের কী প্রয়োজন?

Verse 23

सर्व दुःखप्रशमनं सर्वकार्य्यप्रसाधनम् । चतुर्वर्गप्रदं नित्यं हरिभक्तिविवर्द्धनम्

এটি সকল দুঃখ প্রশমিত করে, সকল ধর্ম্য কার্য সিদ্ধ করে, চতুর্বর্গ প্রদান করে এবং নিত্য হরিভক্তি বৃদ্ধি করে।

Verse 24

न चाधिर्भवते नूनं याम्यं तस्य भयं नहि । माहात्म्यं पठते यत्र द्वारकायाः समुद्भवम्

যেখানে দ্বারকা-সমুদ্ভূত দ্বারকা-মাহাত্ম্য পাঠ করা হয়, সেখানে নিশ্চয়ই কোনো ক্লেশ জন্মায় না, আর তার যমভয়ও থাকে না।

Verse 25

लिखितं तिष्ठते यस्य गृहे तत्तीर्थमेव च । बलाच्छुणुष्व माहात्म्यं द्वारकायाः समुद्भवम्

যার গৃহে এর লিখিত প্রতিলিপি স্থিত থাকে, তার গৃহই সত্যিই তীর্থ। অতএব মনোযোগ দিয়ে দ্বারকা-সমুদ্ভূত দ্বারকা-মাহাত্ম্য শ্রবণ করো।

Verse 26

विधि मन्त्रक्रियाहीनां पूजां गृह्णाति केशवः । माहात्म्यं तिष्ठते नित्यं लिखितं यस्य वेश्मनि । न तस्यागःसहस्रैस्तु कृतैर्लिप्यति मानवः

বিধি ও মন্ত্রক্রিয়া-বিহীন পূজাও কেশব গ্রহণ করেন। যার গৃহে এই মাহাত্ম্য লিখিতরূপে নিত্য বিরাজমান, সে মানুষ সহস্র পাপ করলেও লিপ্ত হয় না।

Verse 27

यः पठेच्छृणुते वापि माहात्म्यं द्वारकाभवम् । न भवेद्भूतवैकल्यं धर्मवैकल्यमेव च

যে দ্বারকা-সম্ভূত এই দ্বারকা-মাহাত্ম্য পাঠ করে বা শ্রবণ করে, তার দেহ-জীবনের কল্যাণে কোনো ঘাটতি হয় না, ধর্মেও কোনো অভাব থাকে না।

Verse 28

यः स्मरेत्प्रातरुत्थाय माहात्म्यं द्वारकाभवम् । द्वादशीनां च सर्वासां यच्चोक्तं लभते फलम्

যে ব্যক্তি প্রাতে উঠেই দ্বারকা-সম্ভূত এই মাহাত্ম্য স্মরণ করে, সে সকল দ্বাদশী-ব্রতের জন্য ঘোষিত ফল লাভ করে।

Verse 29

त्रिदशैः पूज्यते नित्यं वन्द्यते सिद्धचारणैः । माहात्म्यं पठते यो वै द्वारकायाः समुद्भवम्

যে দ্বারকা-সম্ভূত দ্বারকা-মাহাত্ম্য পাঠ করে, সে নিত্য দেবগণের দ্বারা পূজিত এবং সিদ্ধ-চারণদের দ্বারা বন্দিত হয়।

Verse 30

द्वारका वसते यत्र तत्र विष्णुः सनातनः । तत्र तीर्थानि सर्वाणि सर्वे देवाः सवासवाः । यज्ञा वेदाश्च ऋषयस्त्रैलोक्यं सचरा चरम्

যেখানে দ্বারকা বিরাজ করে, সেখানেই সনাতন বিষ্ণু অধিষ্ঠান করেন। সেখানে সকল তীর্থ, ইন্দ্রসহ সমস্ত দেবতা, যজ্ঞ, বেদ ও ঋষিগণ—চরাচরসহ সমগ্র ত্রিলোকই বিদ্যমান।

Verse 31

शक्तो हि द्वारकां गंतुं मानवो न हि पुत्रक । कृष्णदर्शनजं पुण्यं माहात्म्यं पठतो भवेत्

হে বৎস! সকল মানুষ দ্বারকায় যেতে সক্ষম নয়; কিন্তু যে এই মাহাত্ম্য পাঠ করে, সে কৃষ্ণ-দর্শনজাত পুণ্য লাভ করে।

Verse 32

सत्यं शौचं श्रुतं वित्तं सुशीलं च क्षमाऽर्जवम् । सर्वं च निष्फलं तस्य माहात्म्यं न शृणोति यः

সত্য, শৌচ, বিদ্যা, ধন, সুশীলতা, ক্ষমা ও সরলতা—যে এই মাহাত্ম্য শোনে না, তার জন্য এ সবই নিষ্ফল হয়ে যায়।

Verse 33

षण्मासे च भवेत्पुत्रो लक्ष्मीश्चैव विवर्द्धते । तस्य यः शृणुते भक्त्या माहात्म्यं द्वारकाभवम्

যে ভক্তিভরে দ্বারকা-সম্ভূত এই মাহাত্ম্য শ্রবণ করে, তার ছয় মাসের মধ্যে পুত্রলাভ হয় এবং লক্ষ্মী বৃদ্ধি পায়।

Verse 42

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे चतुर्थे द्वारकामाहात्म्ये द्वारकाक्षेत्रे वृषोत्सर्गादिक्रियाकरण द्वारकामाहात्म्यश्रवणादिफलवर्णनंनाम द्विचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः

এইভাবে শ্রীস্কন্দ মহাপুরাণের একাশীতিসাহস্রী সংহিতার সপ্তম প্রভাসখণ্ডের চতুর্থ দ্বারকামাহাত্ম্যে, দ্বারকাক্ষেত্রে বৃষোৎসর্গাদি ক্রিয়া ও দ্বারকামাহাত্ম্য-শ্রবণাদির ফলবর্ণনা-নাম বিয়াল্লিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হল।