Adhyaya 273

Verse 1

सूत उवाच । एतेषां तु सहस्रेण भवेद्ग्राह्यं दिनं द्विजाः । चतुर्दश सहस्राक्षा जायंते तत्र वासरे

সূত বললেন—হে দ্বিজগণ, এদের এক হাজারে এক দিন গণ্য হয়; আর সেই দিনে চৌদ্দ সহস্রাক্ষ (ইন্দ্র) উৎপন্ন হন।

Verse 2

सप्तमस्तु सहस्राक्षः सांप्रतं वर्ततेऽत्र यः । एकसप्ततिसंवर्तचतुर्दशदिने विधेः

এখানে বর্তমান সংবর্তে সপ্তম ইন্দ্র—সহস্রাক্ষ—অধিষ্ঠিত। হে বিধাতা ব্রহ্মা, একাত্তর সংবর্ত-গণনায় তাঁর কাল চৌদ্দ দিনের বলে নির্ধারিত।

Verse 3

युगानां कुरुते राज्यं मनवश्च तथा परे । स्वायंभुवप्रभृतयो यथा शक्रास्तथा स्थिताः

যুগে যুগে মনুরাও রাজত্ব করেন, তেমনি অন্যান্যরাও। স্বায়ম্ভুব প্রভৃতি যেমন ক্রমে প্রতিষ্ঠিত, তেমনি শক্রগণ (ইন্দ্রগণ)ও নিজ নিজ কালে প্রতিষ্ঠিত থাকেন।

Verse 4

जायन्तो नाम शक्रोऽयं सांप्रतं वर्तते तु यः । वैवस्वतो मनुश्चैव अष्टाविंशत्प्रमाणकः

বর্তমানে অধিষ্ঠিত ইন্দ্রের নাম ‘জায়ন্ত’। আর বৈবস্বত মনুও কার্যরত—তিনি উক্ত গণনায় অষ্টাবিংশ (২৮তম) প্রমাণরূপে গণ্য।

Verse 5

चतुर्युगस्य संजातो गतेस्मिञ्छेषमात्रके । भविष्यति बलिः शक्रो वासुदेवप्रसादतः

এই চতুর্যুগের অবশিষ্ট অংশও অতিবাহিত হলে, বাসুদেবের প্রসাদে বলি শক্র (ইন্দ্র) হবেন।

Verse 6

तेन तस्य प्रतिज्ञातं राज्यं चैवाष्टमे मनौ

অতএব বলির জন্য অষ্টম মন্বন্তরে রাজ্য-সার্বভৌমত্ব প্রতিশ্রুত হল।

Verse 7

एवं सर्वे सुराश्चान्ये त्रयस्त्रिंशत्प्रमाणतः । कोटयः प्रभविष्यंति यथा चैव तथा पुरा

এইভাবে অন্যান্য সকল দেবতাও—ত্রয়স্ত্রিংশৎ সংখ্যার মান অনুসারে—অগণিত কোটি রূপে প্রকাশ পাবে, যেমন পূর্বকালে হয়েছিল।

Verse 8

योऽयं ब्रह्मा स्थितो विप्राः सांप्रतं सृष्टिकारकः । तस्यानेन प्रमाणेन जातं संवत्सराष्टकम्

হে বিপ্রগণ! যিনি এই ব্রহ্মা এখন সৃষ্টিকর্তা রূপে প্রতিষ্ঠিত, তাঁর ক্ষেত্রে এই গণনা-প্রমাণে আট বছর অতিবাহিত হয়েছে।

Verse 9

षण्मासाश्च दिनार्धं च प्रथमं शुक्लपूर्वकम् । सौरसावनचंद्रार्क्षैर्मानैरेभिश्चतुर्विधैः

ছয় মাস ও অর্ধদিন—প্রথমে শুক্লপক্ষ থেকে আরম্ভ করে—এই চার প্রকার মানে গণিত হয়: সৌর, সাবন, চান্দ্র ও নাক্ষত্র।

Verse 10

कलौ निर्याति सर्वेषां भूतानां क्षितिमण्डले । पंचषष्ट्याऽधिकैश्चैव दिनानां च शतैस्त्रिभिः । भवेत्संवत्सरं सौरं पञ्चोनैस्तैश्च सावनम्

কলিযুগে পৃথিবীমণ্ডলে সকল জীবের জন্য সৌর সংবৎসর তিনশো পঁয়ষট্টি দিনের; আর তার থেকে পাঁচ দিন কমই সাবন সংবৎসর গণ্য।

Verse 11

चांद्र एकादशोनस्तु त्रिंशद्धीन उडूद्भवः । शीतातपौ तथा वृष्टिः सौरमानेन जायते

চান্দ্র বর্ষ একাদশ দিনে হ্রাসপ্রাপ্ত, আর নাক্ষত্র বর্ষ ত্রিংশৎ দিনে কম। শীত-তাপ এবং তদ্রূপ বৃষ্টি সौरমান অনুসারেই উৎপন্ন হয়।

Verse 12

वृक्षाणां फलनिष्पत्तिः सस्यानां च तथा परा । अग्निष्टोमादयो यज्ञा वर्तंते ये धरातले

পৃথিবীতলে বৃক্ষের ফল পরিপক্ব হয় এবং শস্যেরও পূর্ণ পরিণতি ঘটে। অগ্নিষ্টোম প্রভৃতি যজ্ঞসমূহও এই লোকেই প্রবর্তিত হয়।

Verse 13

उत्साहाश्च विवाहाश्च सावनेन भवंति च । कुसीदाद्याश्च ये केचिद्व्यवहाराश्च वृत्तिजाः

উৎসব-উদ্যম ও বিবাহও সাৱনমান (দিনভিত্তিক সौर গণনা) অনুসারেই সম্পন্ন হয়। সুদসহ ঋণ প্রভৃতি এবং জীবিকা-সম্পর্কিত নানা লেনদেনও তদনুসারে চলে।

Verse 14

अधिमासप्रयुक्तेन ते स्युश्चांद्रेण निर्मिताः । नाक्षत्रेण तु मानेन सिध्यंते ग्रहचारिकाः

অধিমাস-প্রযুক্ত চান্দ্রমান দ্বারা এগুলি প্রতিষ্ঠিত হয়; কিন্তু নাক্ষত্রমান দ্বারা গ্রহদের গতি যথাযথভাবে নির্ণীত হয়।

Verse 15

नान्यत्किंचिद्धरापृष्ठ एतन्मानचतुष्टयात् । एतेन तु प्रमाणेन देवदैत्याश्च मानवाः

হে শ্রোতা! পৃথিবীতলে এই চতুর্বিধ মান ব্যতীত আর কিছুই নেই। এই প্রমাণ অনুসারেই দেব, দৈত্য ও মানুষ নিজ নিজ কার্য পরিচালনা করে।

Verse 16

वर्त्तंते ब्राह्मणश्रेष्ठाः श्रुतिरेषा पुरातनी । एतद्युगप्रमाणं तु यः पठेद्भक्तिसंयुतः

হে ব্রাহ্মণশ্রেষ্ঠগণ, এ এক প্রাচীন শ্রুতি-পরম্পরা। যে ভক্তিসহকারে যুগপ্রমাণের এই পাঠ করে, সে পুণ্যলাভ করে।

Verse 17

एतेषामेव लिंगानां सप्तानां ब्राह्मणोत्तमाः । नापमृत्यु भयं तस्य कथंचित्संभविष्यति

হে উত্তম ব্রাহ্মণগণ, যে এই সাত লক্ষণে দৃঢ়ভাবে প্রতিষ্ঠিত থাকে, তার অকালমৃত্যুর ভয় কোনোভাবেই জন্মায় না।

Verse 273

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये युगप्रमाणवर्णनंनाम त्रिसप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

এইভাবে শ্রীস্কন্দ মহাপুরাণের একাশীতিসাহস্রী সংহিতার ষষ্ঠ নাগরখণ্ডে হাটকেশ্বর-ক্ষেত্রমাহাত্ম্যে ‘যুগপ্রমাণবর্ণন’ নামক দুই শত তিয়াত্তরতম অধ্যায় সমাপ্ত হল।