Adhyaya 161

Verse 1

सूत उवाच । अथ तेन द्विजाः सर्वे ब्रह्मस्थाने निवेशिताः । चातुश्चरणसंज्ञाश्च ततस्तस्य निवेशिताः

সূত বললেন—তখন তাঁর দ্বারা সকল দ্বিজকে ব্রহ্মস্থানে (পবিত্র সভাস্থলে) আসনে বসানো হল; আর যাঁরা ‘চাতুশ্চরণ’ অনुष্ঠানের জন্য নির্দিষ্ট ছিলেন, তাঁদেরও পরে তাঁর উদ্দেশ্যে নিজ নিজ স্থানে প্রতিষ্ঠিত করা হল।

Verse 2

सोऽपि केशान्परित्यज्य सर्वगात्रसमुद्भवान् । निजपत्न्या समोपेतः प्रणम्य च द्विजोत्तमान्

সেও নিজের সর্বাঙ্গে উৎপন্ন কেশ ত্যাগ করে, নিজ পত্নীসহ উপস্থিত হয়ে, শ্রেষ্ঠ দ্বিজদের প্রণাম করল।

Verse 3

कृतांजलिपुटो भूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह । भास्करस्यास्य विहितः प्रासादोयं मया द्विजाः

করজোড়ে সে এই বাক্য বলল—“হে দ্বিজগণ, এই ভাস্কর (সূর্যদেব)-এর জন্য এই প্রাসাদ আমি নির্মাণ করেছি।”

Verse 4

पुष्पादित्य इति ख्यातिं प्रयातु भुवनत्रये । ब्राह्मणा ऊचुः । न वयं याज्ञवल्क्यस्य कीर्तिं नेष्यामहे क्षयम्

“এটি ‘পুষ্পাদিত্য’ নামে ত্রিলোকে খ্যাতি লাভ করুক।” ব্রাহ্মণেরা বললেন—“আমরা যাজ্ঞবল্ক্যের কীর্তি ক্ষয় হতে দেব না।”

Verse 5

प्रायश्चित्तं प्रदास्यामश्चित्तस्य हृदयंगमम् । अन्ये च ब्राह्मणाः प्रोचुः केचिन्मध्यस्थवृत्तयः

“আমরা এমন প্রায়শ্চিত্ত নির্ধারণ করব, যা চিত্তে প্রবেশ করে হৃদয়কে শোধন করে।” অন্য ব্রাহ্মণরাও বললেন; কেউ কেউ মধ্যস্থ ও সমভাবাপন্ন ছিলেন।

Verse 6

वृत्त्यर्थमस्य देवस्य लक्षं होमेऽत्र कल्प्यताम् । लक्षं तु सर्वविप्राणां प्रायश्चित्तविशुद्धये

এই দেবতার সেবাব্যবস্থার জন্য এখানে হোমে এক লক্ষ আহুতি নির্ধারিত হোক। আর সকল ব্রাহ্মণের প্রায়শ্চিত্ত-শুদ্ধির জন্যও সেই এক লক্ষই নিবেদিত হোক।

Verse 7

पुष्प उवाच । तस्मात्सर्वे द्विजश्रेष्ठा मन्नाम्ना कीर्तयंत्विमम् । पुष्पादित्यमिति ख्यातिं कीर्तयंतु तथानिशम्

পুষ্প বললেন—“অতএব, হে দ্বিজশ্রেষ্ঠগণ, তোমরা সকলে আমার নামেই একে কীর্তন করো। ‘পুষ্পাদিত্য’ নামে এর খ্যাতি নিরন্তর উচ্চারণ করো।”

Verse 8

अनया भार्यया मह्यं मान्या या स्थापिता पुरा । दुर्गाऽस्याश्चात्र नाम्ना वै भूयात्ख्याताऽत्र सत्पुरे

আর এই মান্য দেবীকে, যাকে এই পত্নী পূর্বে আমার জন্য এখানে প্রতিষ্ঠা করেছিলেন—তিনি এই সৎপুরীতে ‘দুর্গা’ নামেই খ্যাত হোন।

Verse 9

ब्राह्मणा ऊचुः । दुःशीलेन पुराऽकारि प्रासादो हरसंभवः । दुर्वासःस्थापितस्यापि भवद्भिस्तुष्ट मानसैः

ব্রাহ্মণগণ বললেন—পূর্বে এক দুরাচার ব্যক্তি হর (শিব)-সম্পর্কিত এক প্রাসাদ নির্মাণ করেছিল। তবু দুর্বাসা-প্রতিষ্ঠিত বস্তুকেও আপনারা প্রসন্নচিত্তে অনুমোদন করেছেন।

Verse 10

तथाप्यस्य तु दीनस्य प्रासादः क्रियतां द्विजाः

তবু হে দ্বিজগণ, এই দীন ভক্তের জন্য একটি প্রাসাদ (মন্দির) নির্মিত হোক।

Verse 11

नाममात्रेण देवस्य दुःशीलेन यया पुरा । अनेनाराधितः पूर्वं स्वमांसैरेष भास्करः

পূর্বে সেই দুরাচার ব্যক্তি কেবল নামোচ্চারণমাত্রে দেবতার আরাধনা করেছিল। আর আগে এই ব্যক্তিই ভাস্কর (সূর্য)-কে নিজের মাংস দ্বারা তুষ্ট করেছিল।

Verse 12

तस्मान्न क्षतिरस्याथ दत्ते नाम्नि यथा पुरा । नाम्ना माहिकया नाम माहीत्येव च सा भवेत्

অতএব পূর্বের মতোই নাম প্রদান করলে কোনো ক্ষতি নেই। ‘মাহিকা’ নামে সে নিশ্চয়ই ‘মাহী’ নামে প্রসিদ্ধ হবে।

Verse 13

सूत उवाच । पुष्पेण दाने दत्तेऽथ संमतेनाग्रजन्मनाम् । मध्यमेन कृतं नाम पुष्पादित्य इति श्रुतम्

সূত বললেন—অগ্রজ ব্রাহ্মণদের সম্মতিতে পুষ্প যখন দান প্রদান করল, তখন মধ্যস্থের দ্বারা স্থাপিত নাম ‘পুষ্পাদিত্য’ বলে শোনা গেল।

Verse 14

तत्पत्न्या चापि या तत्र दुर्गा देवी द्विजोत्तमाः । नाम्ना माहिकया नाम माहीत्येव च साऽभवत्

আর সেখানে তাঁর পত্নীরূপে যে দুর্গা দেবী ছিলেন, হে দ্বিজোত্তমগণ—তিনি ‘মাহিকা’ নামে প্রসিদ্ধ হলেন, এবং সেই কারণেই ‘মাহী’ বলেও খ্যাত হলেন।

Verse 15

सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोस्मि द्विजोत्तमाः । पुष्पा दित्यो यथा जातो याज्ञवल्क्यप्रतिष्ठितः

সূত বললেন—হে দ্বিজোত্তমগণ, তোমরা যা জিজ্ঞাসা করেছিলে তা সবই আমি সম্পূর্ণভাবে বলেছি—পুষ্পাদিত্য কীভাবে জন্মাল এবং যাজ্ঞবল্ক্য দ্বারা কীভাবে প্রতিষ্ঠিত হল।

Verse 16

अद्यापि कलिकाले स दृष्टो भक्त्या सुरेश्वरः । नाशयेद्दिनजं पापं नराणां नात्र संशयः

আজও কলিযুগে সেই সুরেশ্বর ভক্তির দ্বারা দর্শন দেন; তিনি মানুষের দিন-উৎপন্ন পাপ নাশ করেন—এতে কোনো সন্দেহ নেই।

Verse 17

तथा च सप्तमीयुक्ते रवेर्वारे द्विजोत्तमाः । अष्टोत्तरशतंयावत्फलहस्तः करोति यः । प्रदक्षिणां च सद्भक्त्या स लभेद्वांछितं फलम्

আরও, হে দ্বিজোত্তমগণ, সপ্তমীযুক্ত রবিবারে যে ব্যক্তি হাতে ফল নিয়ে একশো আট পর্যন্ত সংখ্যায় সত্য ভক্তিতে প্রদক্ষিণা করে, সে কাম্য ফল লাভ করে।

Verse 18

माहीकामपि यो दुर्गां नित्यमेव प्रपश्यति । न स पश्यति कष्टानि तस्मिन्नहनि कर्हिचित्

যে ব্যক্তি মাহীকা-রূপা দুর্গাকে নিত্য দর্শন করে, সে সেই দিনে কখনোই কষ্ট ভোগ করে না।

Verse 19

चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां यस्तां पूजयते नरः । तस्य संवत्सरंयावन्नापत्संजायते क्वचित्

চৈত্র মাসের শুক্ল চতুর্দশীতে যে ব্যক্তি ভক্তিভরে সেই দেবীর পূজা করে, তার এক পূর্ণ বছর কোথাও কোনো বিপদ উপস্থিত হয় না।

Verse 161

इति श्रीस्कांदेमहापुराणएकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्पादित्यमाहात्म्यवर्णनंनामैकषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

এইভাবে শ্রী স্কন্দ মহাপুরাণের একাশি সহস্র শ্লোকসম্বলিত সংহিতার ষষ্ঠ নাগরখণ্ডে, হাটকেশ্বর-ক্ষেত্র-মাহাত্ম্যের অন্তর্গত ‘পুষ্পাদিত্য-মাহাত্ম্য-বর্ণন’ নামক একশ একষট্টিতম অধ্যায় সমাপ্ত হল।