Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 12

Devanagari script

एकं मनेप्सितं मेद्य तत्कथयस्व सूतज । पतिव्रतानां सर्वासां लक्षणं कीदृशं वद

Transliteration

ekaṃ manepsitaṃ medya tatkathayasva sūtaja | pativratānāṃ sarvāsāṃ lakṣaṇaṃ kīdṛśaṃ vada

Translation

আমার মনের প্রিয় একটি কথা আছে—তা বলো, হে সূতপুত্র! সকল পতিব্রতার লক্ষণ কেমন, তা বর্ণনা করো।

Word by Word

• एकम्: one (single)
• एकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; विशेषणम्

• मनः-ईप्सितम्: a desired (question/point)
• मनः-ईप्सितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक) + ईप्सित (कृदन्त/प्रातिपदिक; √आप्/ईप्स्, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (manasa īpsitam = desired by the mind)

• मे: my/to me
• मे: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी-विभक्तिः (Genitive/Dative), एकवचनम्; एन्क्लिटिक-रूपम्

• इद्यम्: this
• इद्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम (referring to the matter)

• कथयस्व: tell (me)
• कथयस्व: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कथ् (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative), मध्यम-पुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• सूतज: O son of Sūta
• सूतज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक) + ज (कृदन्त/प्रातिपदिक; √जन्, ‘born’)
• Form: पुंलिङ्गः, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (sūtasya jaḥ = son of Sūta)

• पति-व्रतानाम्: of devoted wives
• पति-व्रतानाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्; तत्पुरुष-समासान्त-प्रातिपदिक (pativratā)

• सर्वासाम्: of all
• सर्वासाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम्

• लक्षणम्: characteristic/mark
• लक्षणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• कीदृशम्: of what kind
• कीदृशम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कीदृश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; प्रश्नवाचक-विशेषणम्

• वद: say
• वद: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वद् (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative), मध्यम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

Speaker

Śaunaka (continuing his query)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Naimiṣāraṇya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sūta

Visual Art Cues

Scene: Śaunaka leans forward in earnest inquiry, pointing gently to emphasize ‘one point’; Sūta attentive, sages around listening; manuscripts and ritual implements nearby.

Characters & Entities

• Śaunaka
• Sūta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is clarified through precise inquiry—asking for lakṣaṇa (defining marks) of an ideal vow-based life.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific sacred site is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is detailed; the request is for doctrinal characteristics (lakṣaṇa) of pativratā-dharma.