व्यास उवाच । गोवत्सान्नैरृते भागे दृश्यते लोहयष्टिका । स्वयंभुलिंगरूपेण रुद्रस्तत्र स्थितः स्वयम् । श्रीमार्कण्डेय उवाच । मोक्षतीर्थे सरस्वत्या नभस्ये चंद्रसंक्षये । विप्रान्संपूज्य विधिवत्तेभ्यो दत्त्वा च दक्षिणाम्
vyāsa uvāca | govatsānnairṛte bhāge dṛśyate lohayaṣṭikā | svayaṃbhuliṃgarūpeṇa rudrastatra sthitaḥ svayam | śrīmārkaṇḍeya uvāca | mokṣatīrthe sarasvatyā nabhasye caṃdrasaṃkṣaye | viprānsaṃpūjya vidhivattebhyo dattvā ca dakṣiṇām
ব্যাস বললেন—গোবৎসানের নৈঋত্য ভাগে লোহযষ্টিকা দেখা যায়; সেখানে স্বয়ম্ভূ লিঙ্গরূপে রুদ্র স্বয়ং অবস্থান করেন। শ্রী মার্কণ্ডেয় বললেন—সরস্বতীর মোক্ষতীর্থে नभস্য (ভাদ্রপদ) মাসে চন্দ্রক্ষয়ের সময় ব্রাহ্মণদের বিধিপূর্বক পূজা করে তাঁদের দক্ষিণা প্রদান করা উচিত।
Vyāsa; Mārkaṇḍeya
Tirtha: Mokṣatīrtha (Sarasvatī) and Lohayaṣṭikā (Govatsāna)
Type: kshetra
Scene: A quiet Sarasvatī bank with a svayambhū Rudra-liṅga near an iron-staff-like marker (lohayaṣṭikā); Vyāsa narrates, Mārkaṇḍeya instructs pilgrims; brāhmaṇas seated for honor and dakṣiṇā during the darkening fortnight.
Sacred geography is anchored in a self-manifest Śiva presence, and pilgrimage is completed through dharma—honoring learned brāhmaṇas and giving dakṣiṇā.
Lohayaṣṭikā in the south-west of Govatsāna, and Mokṣatīrtha on the Sarasvatī.
In Nabhas (Bhādrapada) during lunar waning, worship/honor brāhmaṇas (vipra-pūjā) and give dakṣiṇā at Mokṣatīrtha.