Adhyaya 23

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । तत्रैव सङ्गमे राजन्भक्त्या परमया नृप । प्राणांस्त्यजन्ति ये मर्त्यास्ते यान्ति परमां गतिम्

মার্কণ্ডেয় বললেন—হে রাজন, হে নৃপ! সেই সঙ্গমস্থলে যারা পরম ভক্তিতে প্রাণ ত্যাগ করে, তারা পরম গতি লাভ করে।

Verse 2

संन्यस्तसर्वसंकल्पो यस्तु प्राणान्परित्यजेत् । अमरेश्वरमासाद्य स स्वर्गे नियतं वसेत्

যে ব্যক্তি সকল সংকল্প ত্যাগ করে অমরেশ্বরকে প্রাপ্ত হয়ে প্রাণ ত্যাগ করে, সে নিশ্চিতই স্বর্গে বাস করে।

Verse 3

शैलेन्द्रं यः समासाद्य आत्मानं मुञ्चते नरः । विमानेनार्कवर्णेन स गच्छेदमरावतीम्

যে নর শৈলেন্দ্রে পৌঁছে দেহ ত্যাগ করে, সে সূর্যবর্ণ বিমানে আরূঢ় হয়ে অমরাবতীতে গমন করে।

Verse 4

नरं पतन्तमालोक्य नगादमरकण्टकात् । ब्रुवन्त्यप्सरसः सर्वा मम भर्ता भवेदिति

অমরকণ্টক পর্বত থেকে পতিত হতে থাকা নরকে দেখে সকল অপ্সরা বলে—‘এ আমার স্বামী হোক!’

Verse 5

समं जलं धर्मविदो वदन्ति सारस्वतं गाङ्गमिति प्रबुद्धाः । तस्योपरिष्टात्प्रवदन्ति तज्ज्ञा रेवाजलं नात्र विचारणास्ति

ধর্মবিদেরা সরস্বতী ও গঙ্গার জলকে সমান বলেন; কিন্তু তত্ত্বজ্ঞেরা তাদেরও ঊর্ধ্বে রেবা (নর্মদা)-জলকে শ্রেষ্ঠ বলেন—এতে কোনো সংশয় নেই।

Verse 6

अनेकविद्याधरकिन्नराद्यैरध्यासितं पुण्यतमाधिवासैः । रेवाजलं धारयतो हि मूर्ध्ना स्थानं सुरेन्द्राधिपतेः समीपे

অত্যন্ত পবিত্র লোকের অধিবাসী বিদ্যাধর, কিন্নর প্রভৃতি সেই অঞ্চলে বিচরণ করেন। যে মস্তকে রেবা (নর্মদা)-জল ধারণ করে, সে দেবরাজ ইন্দ্রের নিকটে স্থান লাভ করে।

Verse 7

नर्मदा सर्वदा सेव्या बहुनोक्तेन किं नृप । यदीच्छेन्न पुनर्द्रष्टुं घोरं संसारसागरम्

হে নৃপ! নর্মদার সেবা-আরাধনা সর্বদা করা উচিত; বহু কথায় কী প্রয়োজন? যদি কেউ আর কখনও ভয়ংকর সংসার-সাগর দেখতে না চায়।

Verse 8

त्रयाणामपि लोकानां महती पावनी स्मृता । यत्र तत्र मृतस्यापि ध्रुवं गाणेश्वरी गतिः

তিনি তিন লোকের জন্য মহাপাবনী বলে স্মৃত। আর যেখানে-সেখানে (তাঁর পবিত্রতার সংযোগে) যে-ই মৃত্যুবরণ করে, তারও নিশ্চিতভাবে গণেশ্বরী গতি—শিবগণে প্রাপ্তি—হয়।

Verse 9

अनेकयज्ञायतनैर्वृताङ्गी न ह्यत्र किंचिद्यदतीर्थमस्ति । तस्यास्तु तीरे भवता यदुक्तं तपस्विनो वाप्यतपस्विनो वा

অসংখ্য যজ্ঞস্থান দ্বারা পরিবেষ্টিত সেই (রেবা) এমন যে এখানে অ-তীর্থ বলে কিছুই নেই। অতএব তার তীর সম্বন্ধে আপনি যা বলেছেন—তপস্বীর জন্য হোক বা অতপস্বীর জন্য—তা সত্য।

Verse 10

म्रियन्ति ये पापकृतो मनुष्यास्ते स्वर्गमायान्ति यथाऽमरेन्द्राः

যে পাপকারী মানুষও সেখানে (তীর্থক্ষেত্রে) মৃত্যুবরণ করে, সেও অমরেন্দ্রদের ন্যায় স্বর্গে গমন করে।

Verse 11

एवं तु कपिला चैव विशल्या राजसत्तम । ईश्वरेण पुरा सृष्टा लोकानां हितकाम्यया

হে রাজশ্রেষ্ঠ! লোককল্যাণের অভিপ্রায়ে প্রভু পূর্বকালে কপিলা ও বিশল্যা—এই উভয়াকে সৃষ্টি করেছিলেন।

Verse 12

तत्र स्नात्वा नरो राजन्सोपवासो जितेन्द्रियः । अश्वमेधस्य महतोऽसंशयं फलमाप्नुयात्

হে রাজন! যে ব্যক্তি সেখানে স্নান করে উপবাসী ও ইন্দ্রিয়জয়ী হয়, সে নিঃসন্দেহে মহা অশ্বমেধ যজ্ঞের ফল লাভ করে।

Verse 13

अनाशकं च यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । सर्वपापविनिर्मुक्तो याति वै शिवमन्दिरम्

হে নরাধিপ! যে ব্যক্তি সেই তীর্থে অনাশক-ব্রত পালন করে, সে সর্বপাপমুক্ত হয়ে নিশ্চয়ই শিবধামে গমন করে।

Verse 14

पृथिव्यां सागरान्तायां स्नानदानेन यत्फलम् । विशल्यासङ्गमे स्नात्वा सकृत्तत्फलमश्नुते

সমুদ্রপর্যন্ত এই পৃথিবীতে স্নান ও দানে যে ফল লাভ হয়, বিশল্যা-সঙ্গমে একবার স্নান করলেই সেই ফলই ভোগ করা যায়।

Verse 15

एवं पुण्या पवित्रा च कथिता तव भूपते । भूयो मां पृच्छसि च यत्तच्चैव कथयाम्यहम्

হে ভূপতে! এইভাবে তোমাকে এই পুণ্যদায়িনী ও পবিত্র তীর্থকথা বলা হলো। তুমি আবার যা জিজ্ঞাসা করবে, তাও আমি বলব।

Verse 23

। अध्याय

॥ ইতি অধ্যায়-সূচক ॥