Shukla Yajur Veda — Adhyaya 36, Mantra 1
Rishi: Yajurvedic ritual tradition (self-consecratory formula)
Devata: Vāc; Veda (Ṛc/Yajus/Sāman) as powers; Prāṇa as vital principle
Chandas: Yajus (rhythmic prose)
Samhita Patha (Devanagari)
ऋचं॒ वाचं॒ प्र प॑द्ये॒ मनो॒ यजु॒: प्र प॑द्ये॒ साम॑ प्रा॒णं प्र प॑द्ये॒ चक्षु॒: श्रोत्रं॒ प्र प॑द्ये । वागोज॑: स॒हौजो॒ मयि॑ प्राणापा॒नौ
Transliteration
ṛ́caṃ vā́caṃ prá padyé máno yájuḥ prá padyé sā́ma prāṇáṃ prá padyé cákṣuḥ śrótraṃ prá padyé | vā́g-ojaḥ sáh-ojo máyi prāṇāpānā́u
Translation
ঋচ্ ও বাকের শরণে আমি যাই; মন ও যজুঃ-এর শরণে আমি যাই; সাম ও প্রাণের শরণে আমি যাই; চক্ষু ও শ্রোত্রের শরণে আমি যাই। বাকের ওজ, বলের ওজ, এবং প্রাণ-অপান আমার মধ্যে প্রতিষ্ঠিত হোক।
Padapatha (Word Analysis)
ऋचम् । वाचम् । प्र । पद्ये । मनः । यजुः । प्र । पद्ये । साम । प्राणम् । प्र । पद्ये । चक्षुः । श्रोत्रम् । प्र । पद्ये । वाक्-ओजः । सहः-ओजः । मयि । प्राण-अपानौ ।
Word by Word
ऋचम्the Ṛk (ṛc-verse)
ऋचम्:
कर्म
TypeNoun
Rootऋच् (प्रातिपदिक: ऋच्/ऋचा) अथवा ऋच्-शब्दः
वाचम्speech
वाचम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक: वाच्)
प्रforth; forward (prefix)
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र
पद्येI resort to / I take refuge in / I attain
पद्ये:
—
TypeVerb
Root√पद् (पद्यते) / √पद्-गत्यर्थः
मनःmind
मनः:
कर्म
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक: मनस्)
यजुःthe Yajus (sacrificial formula)
यजुः:
कर्म
TypeNoun
Rootयजुस् (प्रातिपदिक: यजुस्)
प्रforth; forward (prefix)
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र
पद्येI resort to
पद्ये:
—
TypeVerb
Root√पद् (पद्यते)
सामthe Sāman (chant)
साम:
कर्म
TypeNoun
Rootसामन् (प्रातिपदिक: सामन्)
प्राणम्breath; vital air (prāṇa)
प्राणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक: प्राण)
प्रforth; forward (prefix)
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र
पद्येI resort to
पद्ये:
—
TypeVerb
Root√पद् (पद्यते)
चक्षुःeye; sight
चक्षुः:
कर्म
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक: चक्षुस्)
श्रोत्रम्ear; hearing
श्रोत्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootश्रोत्र (प्रातिपदिक: श्रोत्र)
प्रforth; forward (prefix)
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र
पद्येI resort to
पद्ये:
—
TypeVerb
Root√पद् (पद्यते)
वाक्speech
वाक्:
कर्तृ (अभिप्रेत-कर्तृ) / विषय-निर्देश
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक: वाच्)
ओजःvigor; strength
ओजः:
(समास/समुच्चय-भाग)
TypeNoun
Rootओजस् (प्रातिपदिक: ओजस्)
सहtogether with
सह:
—
TypeIndeclinable
Rootसह
ओजःvigor; strength
ओजः:
(समुच्चय-भाग)
TypeNoun
Rootओजस् (प्रातिपदिक: ओजस्)
मयिin me
मयि:
अधिकारण
TypePronoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक: अस्मद्)
प्राणापानौprāṇa and apāna (in-breath and out-breath)
प्राणापानौ:
(समुच्चय-भाग)
TypeNoun
Rootप्राण + अपान (प्रातिपदिकद्वय-समाहार/द्वन्द्व)
Entities Mentioned
V
VācṚ
Ṛc (Ṛgveda as power)Y
Yajus (Yajurveda as power)S
Sāman (Sāmaveda as power)P
PrāṇaC
Cakṣus and Śrotra (Eye and Ear)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes