Mantra 7
Rishi: Ka-hymn complex (traditional indices vary)
Devata: Ka/Prajāpati; with an emerging āp (Waters) bandhu
Chandas: Triṣṭubh (with transitional pāda)
Samhita Patha (Devanagari)
यं क्रन्द॑सी॒ अव॑सा तस्तभा॒ने अ॒भ्यैक्षे॑तां॒ मन॑सा॒ रेज॑माने । यत्राधि॒ सूर॒ उदि॑तो वि॒भाति॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम । आपो॑ ह॒ यद्बृ॑ह॒तीर्यश्चि॒दाप॑:
Transliteration
yáṃ krándasī́ ávasā tastabhāné abhyáikṣetāṃ mánasā réjamāne | yátrādhi sū́ra úd ito vibhā́ti kásmai devā́ya havíṣā vidhema | ā́po ha yád bṛhatī́r yáś cid ā́paḥ
Translation
যাঁকে দুই গর্জনকারী (দ্যাবা‑পৃথিবী) সহায় শক্তিতে স্থিত করে, মনে কম্পিত হয়ে অবলোকন করে; যেখানে উদিত সূর্য দীপ্ত হয়ে প্রকাশিত হয়—আমরা কোন দেবতাকে হবি দ্বারা পূজা করব? সেই মহান্ আপঃ (জল)ই—এবং যত প্রকার জল আছে—
Padapatha (Word Analysis)
यम् । क्रन्दसी इति । अवसा । तस्तभाने इति । अभि-ऐक्षेताम् । मनसा । रेजमाने इति । यत्र । अधि । सूर्यः । उदितः । विभाति । कस्मै । देवाय । हविषा । विधेम । आपः । ह । यत् । बृहतीः । यः । चित् । आपः ।
Word by Word
यम्whom
यम्:
कर्म
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
क्रन्दसीthe two (worlds) Heaven-and-Earth
क्रन्दसी:
कर्तृ
TypeNoun (dual) / Devatā-name
Rootक्रन्दस् (प्रातिपदिक; द्यावा-पृथिव्यौ)
अवसाwith help; by protection
अवसा:
करण
TypeNoun
Rootअवस् (प्रातिपदिक) / अव (धातु: अव् ‘रक्षणे/अवने’)
तस्तभानेin (him) who has propped/supported
तस्तभाने:
अधिकारण
TypeParticiple (perfect) used adjectivally
Rootस्तम्भ् (धातु) → तस्तभान (कृदन्त: क्त/परिपूर्ण-भूत)
अभिtowards; upon
अभि:
—
TypePreverb/Indeclinable
Rootअभि
ऐक्षेताम्they two looked
ऐक्षेताम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootईक्ष् (धातु: ईक्ष् ‘दर्शने’)
मनसाwith the mind
मनसा:
करण
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
रेजमानेin (him) who is trembling/shining
रेजमाने:
अधिकारण
TypeParticiple (present) used adjectivally
Rootरेज् (धातु: रेज् ‘कम्पने/दीप्तौ’) → रेजमान (कृदन्त: शतृ/वर्तमान)
यत्रwhere
यत्र:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootयत्र
अधिupon; over
अधि:
—
TypePreverb/Indeclinable
Rootअधि
सूरःthe Sun
सूरः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसूर (प्रातिपदिक) / सूर्य-सम्बद्ध
उदितःrisen
उदितः:
कर्तृ
TypePast participle
Rootउद् + इ (धातु: इ ‘गत्यर्थ’) → उदित (कृदन्त: क्त) / ‘उद्-इ’ ‘to rise’
विभातिshines forth
विभाति:
क्रिया
TypeVerb
Rootवि + भा (धातु: भा ‘दीप्तौ’)
कस्मैto which (one)?
कस्मै:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देवायto the god
देवाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
हविषाwith oblation
हविषा:
करण
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक)
विधेमmay we offer/perform
विधेम:
क्रिया
TypeVerb
Rootवि + धा (धातु: धा ‘धारणे/करणे’)
आपःwaters
आपः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootआप् (प्रातिपदिक)
हindeed
ह:
—
TypeParticle
Rootह
यत्that which
यत्:
—
TypePronoun/Relative
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
बृहतीःgreat
बृहतीः:
कर्तृ
TypeAdjective (f.)
Rootबृहती (प्रातिपदिक; ‘great/lofty’)
यःwho
यः:
कर्तृ
TypePronoun/Relative
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चित्even
चित्:
—
TypeParticle
Rootचित्
आपःwaters
आपः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootआप् (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
K
Ka / PrajāpatiĀ
Āpas (Waters)S
Sūrya (Sun)D
Dyāvā-Pṛthivī (Heaven and Earth)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes