Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 15

Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Yama; Atharvans; Saṃvatsara/Parivatsara/Vatsara (Year-forms); Ṛbhus; Sādhyas
Chandas: Yajus (prose)

य॒माय॑ यम॒सूमथ॑र्व॒भ्योऽव॑तोकाᳪ संवत्स॒राय॑ पर्या॒यिणीं॑ परिवत्स॒रायावि॑जातामिदावत्स॒राया॒तीत्व॑रीमिद्वत्स॒राया॑ति॒ष्कद्व॑रीं वत्स॒राय॒ विज॑र्जराᳪ संवत्स॒राय॒ पलि॑क्नीमृ॒भुभ्यो॑ऽजिनस॒न्धᳪ सा॒ध्येभ्य॑श्चर्म॒म्नम्

yamā́ya yamasū́m atharvábhyo ’vatokā́ṃ saṃvatsarā́ya paryāyíṇīṃ parivatsarā́yāvíjātām idāvatsarā́yātī́tvarīm idvatsarā́yātiṣkádbvarīṃ vatsarā́ya víjarjarāṃ saṃvatsarā́ya paliknī́m r̥bhúbhyo ’jinasandháṃ sā́dhyebhyaś carmamnáṃ

যমের জন্য যমাসু—যমের নিজস্ব সৃষ্টিজীব; অথর্বণদের জন্য অবতোকা (নিঃসন্তান নারী); সংবৎসরের জন্য পর্যায়িণী (পর্যায়ক্রমে চলমান); পরিবৎসরের জন্য অবিজাতা (অজন্মা); ইদাবৎসরের জন্য অতিত্বরী (অতিশীঘ্র); ইদ্বৎসরের জন্য অতিষ্কদ্বরী (অতিলঙ্ঘনকারিণী); বৎসরের জন্য বিজর্জরা (অত্যন্ত জীর্ণ); সংবৎসরের জন্য পলিক্নী (ধূসরকেশী); ঋভুদের জন্য অজিনসন্ধ (চর্ম-সেলাইকারী); সাধ্যদের জন্য চর্মম্ন (চর্ম-সম্বন্ধীয় কর্মকারী)।

यमाय । यम-सूम् । अथर्वभ्यः । अवतोका॑म् । संवत्सराय । पर्यायिणीम् । परिवत्सराय । अविजाताम् । इदावत्सराय । अतीत्वरीम् । इद्वत्सराय । अतिष्कद्वरीम् । वत्सराय । विजर्जराम् । संवत्सराय । पलिक्नीम् । ऋभुभ्यः । अजिन-सन्धम् । साध्येभ्यः । चर्म-म्नम् ।

यमायto Yama
यमाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक)
यमYama
यम:
कर्तृ
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक)
सूमimpelling/setting in motion (epithet; Vedic form)
सूम:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसू (धातु) + म् (प्रत्यय/आगम) → सूम (कृदन्त-रूप, वैदिक)
अथर्वभ्यःfrom/than the Atharvans
अथर्वभ्यः:
अपादान
TypeNoun
Rootअथर्वन् (प्रातिपदिक)
अवतोका॑न्those having offspring / with progeny
अवतोका॑न्:
कर्म
TypeAdjective
Rootअव-तोक (प्रातिपदिक; ‘offspring/lineage’)
संवत्सरायto the year (Saṃvatsara)
संवत्सराय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootसंवत्सर (प्रातिपदिक)
पर्यायिणीम्the revolving/periodic (one)
पर्यायिणीम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootपर्यायिन् (प्रातिपदिक) → स्त्री. पर्यायिणी
परिवत्सरायto the Parivatsara
परिवत्सराय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootपरिवत्सर (प्रातिपदिक)
अविजाताम्unborn / not yet produced
अविजाताम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootअ-वि-जात (प्रातिपदिक; ‘not yet born/undeveloped’)
इदावत्सरायto the Idāvatsara
इदावत्सराय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootइदावत्सर (प्रातिपदिक)
अतीत्वरीम्over-hastening / very swift
अतीत्वरीम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootअति-त्वरिन् (प्रातिपदिक) → स्त्री. अतीत्वरी
इद्वत्सरायto the Idvatsara
इद्वत्सराय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootइद्वत्सर (प्रातिपदिक)
अतिष्कद्वरीम्exceedingly leaping/overstepping (swift)
अतिष्कद्वरीम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootअति-स्कन्द्वरिन्/स्कद्वरिन् (प्रातिपदिक; वैदिक रूप)
वत्सरायto the Vatsara
वत्सराय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootवत्सर (प्रातिपदिक)
विजर्जराम्very worn/decayed
विजर्जराम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootवि-जर्जर (प्रातिपदिक)
संवत्सरायto the Saṃvatsara
संवत्सराय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootसंवत्सर (प्रातिपदिक)
पलिक्नीम्the grey-haired/aged woman (epithet)
पलिक्नीम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपलिक्नी (प्रातिपदिक)
ऋभुभ्यःto the Ṛbhus
ऋभुभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootऋभु (प्रातिपदिक)
अजिनसन्धम्a joint/band of hide (leather-joining)
अजिनसन्धम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअजिन (प्रातिपदिक) + सन्ध (प्रातिपदिक)
साध्येभ्यःto the Sādhyas
साध्येभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootसाध्य (प्रातिपदिक)
and
:
TypeIndeclinable
Root
चर्मम्नम्a leather covering/skin-implement
चर्मम्नम्:
कर्म
TypeNoun
Rootचर्मन् (प्रातिपदिक) + म्न (प्रत्यय; वैदिक रूप)
Y
Yama
A
Atharvans (Atharvaveda seers)
S
Saṃvatsara (Full Year)
P
Parivatsara (Revolving Year)
I
Idāvatsara / Idvatsara (This-Year forms)
V
Vatsara (Year)
Ṛbhus
S
Sādhyas