Shukla Yajur Veda — Adhyaya 23, Mantra 48
Rishi: Brahmodya tradition (Vājasaneyin)
Devata: Brahman, Dyauḥ, Indra, Go
Chandas: Triṣṭubh-like cadence (verification needed)
Samhita Patha (Devanagari)
ब्रह्म॒ सूर्य॑समं॒ ज्योति॒र्द्यौः स॑मु॒द्रस॑म॒ᳪ सर॑: । इन्द्र॑: पृथिव्यै॒ वर्षी॑या॒न् गोस्तु मात्रा॒ न वि॑द्यते
Transliteration
bráhma sū́rya-samaṃ jyótir dyáuḥ samudrá-samaṃ sáraḥ | índraḥ pṛthivyái varṣī́yān gós tu mā́trā ná vidyate ||
Translation
ব্রহ্ম সূর্যের ন্যায় জ্যোতি; দ্যৌঃ (স্বর্গ) সমুদ্রের ন্যায় সরোবর। ইন্দ্র পৃথিবীর চেয়েও মহান; কিন্তু গোর, সত্যই, কোনো পরিমাপ পাওয়া যায় না।
Padapatha (Word Analysis)
ब्रह्म । सूर्य-समम् । ज्योतिः । द्यौः । समुद्र-समम् । सरः । इन्द्रः । पृथिव्यै । वर्षीयान् । गोः । तु । मात्रा । न । विद्यते ।
Word by Word
ब्रह्मBrahman; the sacred power/absolute
ब्रह्म:
Kartā (वाक्ये स्तुत्य-विषयः/उपमेयः)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
सूर्यसमम्equal to the sun; sun-like
सूर्यसमम्:
Viśeṣaṇa (ब्रह्मणः)
TypeAdjective
Rootसूर्य + सम (प्रातिपदिक); समम् = सम (नपुंसक)
ज्योतिःlight; radiance
ज्योतिः:
Kartā (वाक्ये स्तुत्य-विषयः/उपमेयः)
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
द्यौःheaven; the sky
द्यौः:
Kartā (वाक्ये स्तुत्य-विषयः/उपमेयः)
TypeNoun
Rootद्यौस् (प्रातिपदिक)
समुद्रसमम्equal to the ocean; ocean-like
समुद्रसमम्:
Viśeṣaṇa (सरसः)
TypeAdjective
Rootसमुद्र + सम (प्रातिपदिक); समम् = सम (नपुंसक)
सरःlake; pool
सरः:
Kartā (वाक्ये स्तुत्य-विषयः/उपमेयः)
TypeNoun
Rootसरस् (प्रातिपदिक)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Kartā (अन्त्यवाक्ये)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
पृथिव्यैto/for the Earth
पृथिव्यै:
Sampradāna (यस्यै/यस्यार्थम्)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
वर्षीयान्greater; more excellent
वर्षीयान्:
Viśeṣaṇa (इन्द्रस्य)
TypeAdjective
Rootवर्षीयस् (प्रातिपदिक; तुलनात्मक-विशेषण)
गोःof a cow
गोः:
Sambandha (मात्रायाः)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
तुbut; indeed
तु:
—
TypeIndeclinable
Rootतु (निपात)
मात्राmeasure; limit
मात्रा:
Kartā (न विद्यते इत्यस्य)
TypeNoun
Rootमात्रा (प्रातिपदिक)
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (निषेध)
विद्यतेexists; is found
विद्यते:
— (अस्त्यर्थक क्रिया)
TypeVerb
Root√विद् (विद् ज्ञाने) → विद्यते (लट्, आत्मनेपद)
Entities Mentioned
B
BrahmanS
SūryaD
Dyauḥ (Heaven)S
Samudra (Ocean)I
IndraP
Pṛthivī (Earth)G
Go (Cow)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes