Mantra 26
Rishi: Yājñavalkya-tradition (unit-level ṛṣi not securely fixed)
Devata: Indra and Vāyu; also ‘loka’ as goal
Chandas: Yajus-style verse
Samhita Patha (Devanagari)
यत्रेन्द्र॑श्च वा॒युश्च॑ स॒म्यञ्चो॒ चर॑तः स॒ह । तँल्लो॒कं पुण्यं॒ प्रज्ञे॑षं॒ यत्र॑ से॒दिर्न वि॒द्यते॑
Transliteration
yátréndraś ca vāyúś ca samyáñco cárataḥ sahá | táṃ lokáṃ púṇyaṃ prajñéṣaṃ yátra sedír ná vidyáte
Translation
যেখানে ইন্দ্র ও বায়ু সম্যক্ভাবে একসঙ্গে চলিতেছে, সেই পুণ্য লোক, সেই প্রজ্ঞেয় লোক; যেখানে সেদি (স্থবিরতা/জড়তা) বিদ্যমান নয়।
Padapatha (Word Analysis)
यत्र॑ । इन्द्रः॑ । च॑ । वा॒युः । च॑ । स॒म्यञ्चः॑ । चर॑तः । स॒ह । तम् । लो॒कम् । पुण्य॑म् । प्रज्ञे॑षम् । यत्र॑ । से॒दिः । न । वि॒द्यते॑
Word by Word
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण (स्थान)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय-प्रातिपदिक)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
वायुःVāyu (Wind-god)
वायुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
सम्यञ्चौmoving together / united
सम्यञ्चौ:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootसम्यञ्च् (प्रातिपदिक; ‘सम्+अञ्च्’)
चरतःthey move / they proceed
चरतः:
—
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
सहtogether
सह:
सहकार (कर्तृसहचर्य)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
तत्that
तत्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
लोकम्world / realm
लोकम्:
कर्म (तत्-इति विशेष्य)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
पुण्यम्holy / meritorious
पुण्यम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
प्रज्ञेषम्ruled by wisdom / having wisdom as lord
प्रज्ञेषम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootप्रज्ञेष (प्रातिपदिक; ‘प्रज्ञा+ईष’ इत्यर्थे, ‘प्रज्ञायाः ईषः/ईशः’—स्वामी/अधिपः)
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण (स्थान)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय-प्रातिपदिक)
सेदिःfailure/defect (lit. ‘non-attainment’); or ‘Sedi’ (as a named entity, per variant tradition)
सेदिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसिद् (धातु; ‘सिद्/षिद्’—सिद्धौ/निष्पत्तौ) अथवा ‘सेदि’ इति नामरूप-प्रातिपदिक (पाठभेदानुसार)
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
विद्यतेis found / exists
विद्यते:
—
TypeVerb
Rootविद् (धातु; आत्मनेपद—विद्यते ‘exists/is found’)
Entities Mentioned
I
IndraV
VāyuL
Loka (Puṇya Loka)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes