Mantra 17
Rishi: Traditionally assigned within the Agni/Āditya mantra strata; specific ṛṣi attribution is not explicit in the provided excerpt.
Devata: Agni
Chandas: Mixed/irregular (yajus-style prose-verse); not a strict ṛgvedic metre in śrauta recitation.
Samhita Patha (Devanagari)
यं प॑रि॒धिं प॒र्यध॑त्था॒ अग्ने॑ देव प॒णिभि॑र्गु॒ह्यमा॑नः । तं त॑ ए॒तमनु॒ जोषं॑ भराम्ये॒ष नेत्त्वद॑पचे॒तया॑ता अ॒ग्नेः प्रि॒यं पाथोऽपी॑तम् ॥
Transliteration
yā́m paridhím paryádhatthā́ agne deva paṇíbhir guhyámānaḥ | táṃ ta etám ánu jóṣaṃ bharāmi eṣá nét tvád apacetayātā́ agnéḥ priyáṃ pā́tho ’pītám ||
Translation
হে অগ্নি, হে দেব! যে পরিধি (ঘেরবার কাঠ) তুমি পণিদের দ্বারা গোপন অবস্থায় নিজের চারদিকে স্থাপন করেছিলে—সেইটিই আমি এখন তোমার প্রসন্ন গ্রহণের জন্য তোমার কাছে আনছি। এটি যেন তোমাকে ত্যাগ করে আমাদের প্রমাদে (অসচেতনতায়) না নিয়ে যায়। এটি অগ্নির প্রিয় পাথ (পেয়/রস), বিধিপূর্বক পান করা।
Padapatha (Word Analysis)
यम् । परिधिम् । परि-अधत्थाः । अग्ने । देव । पणिभिः । गुह्यमानः । तम् । ते । एतम् । अनु । जोषम् । भरामि । एषः । नः । इत् । त्वत् । अप-चेतयाता । अग्नेः । प्रियम् । पाथः । अपीतम् ।
Word by Word
यम्whom/which
यम्:
कर्म
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
परिधिम्enclosing stick; perimeter (paridhi)
परिधिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपरिधि (प्रातिपदिक)
परिaround
परि:
—
TypeIndeclinable
Rootपरि
अधत्थाःyou placed/put
अधत्थाः:
कर्तृ
TypeVerb
Rootधा (धातु)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
देवO god
देव:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
पणिभिःby/with the Paṇis
पणिभिः:
करण
TypeNoun
Rootपणि (प्रातिपदिक)
गुह्यमानःbeing hidden; hiding oneself
गुह्यमानः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeParticiple
Rootगुह् (धातु) → गुह्यमान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
तम्that (one/thing)
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेto you; for you
ते:
सम्प्रदान (अर्थतः ‘to you/for you’)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
एतम्this
एतम्:
कर्म
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अनुafter; in accordance with
अनु:
—
TypeIndeclinable
Rootअनु
जोषम्favor; satisfaction; pleasure
जोषम्:
कर्म (क्रियाविशेषणवत्)
TypeNoun
Rootजोष (प्रातिपदिक) / जोष (भाव)
भरामिI bring; I offer
भरामि:
कर्तृ
TypeVerb
Rootभृ (धातु)
एषःthis (one)
एषः:
कर्तृ/विषय
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
इत्त्वत्as if ‘it’; in such a manner (lit. having ‘it’-ness)
इत्त्वत्:
—
TypeAdjective
Rootइत्त्वत् (प्रातिपदिक; ‘इद्/इत्’ + वत्)
अपचेतयाताmay you two not disregard/overlook
अपचेतयाता:
कर्तृ
TypeVerb
Rootअप + चित् (धातु) → अपचेतय (णिच्) + आताम्/आत (विधिलिङ्/आशीर्लिङ्-प्रयोगः)
अग्नेःof Agni
अग्नेः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
प्रियम्dear; beloved
प्रियम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
पाथःdrink; draught; (libation)
पाथः:
कर्म
TypeNoun
Rootपाथस् (प्रातिपदिक)
अपिalso; indeed
अपि:
—
TypeIndeclinable
Rootअपि
इतम्gone/come; (contextually) drunk/imbibed
इतम्:
कर्म (विशेषण)
TypeParticiple
Rootइ (धातु) → इत (कृदन्त-प्रातिपदिक) / √पा ‘पीत’ इत्यर्थसमीप
Entities Mentioned
A
AgniP
PaṇisRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes