Mantra 51
Rishi: Traditionally indexed under Pravargya/Soma formulae (ṛṣi attribution varies in anukramaṇī traditions)
Devata: Agni (as carrier) with implicit Āditya (bradhna)
Chandas: Triṣṭubh (11-syllable cadence; typical of ascent hymns)
Samhita Patha (Devanagari)
अ॒ग्निं यु॑नज्मि॒ शव॑सा घृ॒तेन॑ दि॒व्यᳪ सु॑प॒र्णं वय॑सा बृ॒हन्त॑म् । तेन॑ व॒यं ग॑मेम ब्र॒ध्नस्य॑ वि॒ष्टप॒ᳪ स्वो रुहा॑णा॒ अधि॒ नाक॑मुत्त॒मम् ॥
Transliteration
agníṃ yunajmi śávasā ghr̥téna divyáṃ suparṇáṃ váyasā br̥hántam | téna vayáṃ gamema bradhnásya viṣṭápaṃ svò ruhāṇā ádhi nā́kam uttamám ||
Translation
ঘৃতসহ নিজের বল দ্বারা আমি দিব্য, সুপর্ণ, মহান্—অগ্নিকে যোজিত করি। তাঁরই দ্বারা আমরা ব্রধ্ন (তাম্রবর্ণ) দেবতার বিষ্টপ (আসন/লোক) লাভ করি; স্বর্গে আরোহণ করে, উত্তমতম নাক (পরম স্বর্গ) পর্যন্ত।
Padapatha (Word Analysis)
अ॒ग्निम् । यु॒न॒ज्मि॒ । शव॑सा । घृ॒तेन॑ । दि॒व्यम् । सु॒प॒र्णम् । वय॑सा । बृ॒हन्त॑म् । तेन॑ । व॒यम् । ग॒मे॒म॒ । ब्र॒ध्नस्य॑ । वि॒ष्टप॑म् । स्वः । रुहा॑णाः । अधि॑ । नाक॑म् । उ॒त्त॒मम् ।
Word by Word
अग्निम्Agni (fire), as the object
अग्निम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
युनज्मिI yoke / I harness
युनज्मि:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootयुज् (धातु; युजँ योगे)
शवसाwith might / by strength
शवसा:
करण
TypeNoun
Rootशवस्- (प्रातिपदिक)
घृतेनwith ghee
घृतेन:
करण
TypeNoun
Rootघृत- (प्रातिपदिक)
दिव्यम्heavenly, divine
दिव्यम्:
(कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootदिव्य- (प्रातिपदिक; दिव्-सम्बद्ध)
सुपर्णम्the fair-winged one (epithet)
सुपर्णम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootसुपर्ण- (प्रातिपदिक)
वयसाwith vigor / with youthful strength
वयसा:
करण
TypeNoun
Rootवयस्- (प्रातिपदिक)
बृहन्तम्great, lofty
बृहन्तम्:
(कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootबृहन्त्- (प्रातिपदिक)
तेनby that / with him (thereby)
तेन:
करण
TypePronoun
Rootतद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वयम्we
वयम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
गमेमmay we go / may we reach
गमेम:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु; गमॢँ गतौ)
ब्रध्नस्यof the Bradhna (the shining one; epithet)
ब्रध्नस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootब्रध्न- (प्रातिपदिक)
विष्टपम्abode, station, realm
विष्टपम्:
कर्म
TypeNoun
Rootविष्टप- (प्रातिपदिक)
स्वःto heaven / in the heavenly world
स्वः:
अधिकारण (गन्तव्य-देशसूचक)
TypeIndeclinable
Rootस्वर्/स्वः (अव्यय/निपात; ‘स्वर्गे’)
रुहाणाःascending, mounting
रुहाणाः:
कर्तृ
TypeParticiple
Rootरुह् (धातु; रुहँ आरोहणे) → रुहाण (शतृ/शानच्-प्रत्यय; वर्तमानकृदन्त)
अधिupon, over
अधि:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
नाकम्heaven, firmament
नाकम्:
कर्म (गन्तव्य)
TypeNoun
Rootनाक- (प्रातिपदिक)
उत्तमम्highest
उत्तमम्:
(कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तम- (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniĀ
Āditya (Bradhna)S
Svarga (as loka/goal)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes