Mantra 52
Rishi: Unspecified (Agnicayana mantra-stratum)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (likely)
Samhita Patha (Devanagari)
अ॒यम॒ग्निर्वी॒रत॑मो वयो॒धाः स॑ह॒स्रियो॑ द्योतता॒मप्र॑युच्छन् । वि॒भ्राज॑मानः सरि॒रस्य॒ मध्य॒ उप॒ प्र या॑हि दि॒व्यानि॒ धाम॑
Transliteration
ayám agnír vī́ratamo vayodhā́ḥ sahásriyo dyotatām áprayucchan | vibhrā́jamānaḥ sarī́rasya mádhya úpa prá yāhi divyā́ni dhā́ma
Translation
এই অগ্নি পরম-বীর, বলদাতা, সহস্রগুণ; সে অবিরাম দীপ্ত হোক। দেহের মধ্যভাগে বিভ্রাজমান হয়ে, হে (অগ্নে), দিব্য ধামসমূহের দিকে অগ্রসর হও।
Padapatha (Word Analysis)
अयम् । अग्निः । वीरतमः । वयोधाः । सहस्रियः । द्योतताम् । अप्रयुच्छन् । विभ्राजमानः । सरीरस्य । मध्यम् । उप । प्र । याहि । दिव्यानि । धाम ।
Word by Word
अयम्this
अयम्:
विशेषणम् (अग्निः इत्यस्य)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्निःAgni; fire
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
वीरत॑मःmost heroic
वीरत॑मः:
विशेषणम् (अग्निः)
TypeAdjective
Rootवीर-तम (प्रातिपदिक; तमप्-प्रत्ययान्त)
वयोधाःlife-sustaining; bestower/supporter of vitality
वयोधाः:
विशेषणम् (अग्निः)
TypeNoun/Adjective
Rootवयस् + धा (बहुव्रीहिः/कर्मधारय-समासान्त प्रातिपदिक: वयो-धाः)
सहस्रियःthousandfold; possessing thousands
सहस्रियः:
विशेषणम् (अग्निः)
TypeAdjective
Rootसहस्रि (प्रातिपदिक; ‘सहस्र’सम्बद्ध)
द्योतताम्let (him) shine
द्योतताम्:
विधेय-क्रिया (अग्निः कर्ता)
TypeVerb
Rootद्युत् (धातु)
अप्रयुच्छन्not slackening; unceasing
अप्रयुच्छन्:
विशेषणम् (अग्निः)
TypeKṛdanta (participle)
Rootप्र + युज्/युच्छ् (धातु; ‘प्रयुच्छ्’ = शिथिल/विच्छेदे—निवृत्त्यर्थे) + नञ्
विभ्राजमानःshining forth
विभ्राजमानः:
विशेषणम् (अग्निः)
TypeKṛdanta (participle)
Rootवि + भ्राज् (धातु) + शानच्
शरीरस्यof the body
शरीरस्य:
सम्बन्ध (मध्य इत्यस्य)
TypeNoun
Rootशरीर (प्रातिपदिक)
मध्य॑ेin the middle
मध्य॑े:
अधिकरण
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
उपnear; towards
उप:
क्रियाविशेषणम् (या-धातोः)
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/अव्यय)
प्रforth; forward
प्र:
क्रियाविशेषणम् (या-धातोः)
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
याहिgo
याहि:
विधेय-क्रिया (सम्बोधन-प्रयुक्ता)
TypeVerb
Rootया (धातु)
दिव्यानिheavenly; divine
दिव्यानि:
कर्म (धाम)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
धामabodes; seats; realms
धाम:
कर्म
TypeNoun
Rootधामन् (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes