Shukla Yajur Veda — Adhyaya 14, Mantra 15

Rishi: Yājñavalkya-tradition

Devata: Agni (as the bound whole); Ṛtus/Seasons; cosmic supports (Dyāvā-Pṛthivī, Āpas, Oṣadhayaḥ)

Chandas: Prose-yajus with enumerative cadence

Samhita Patha (Devanagari)

नभ॑श्च नभ॒स्य॒श्च॒ वार्षि॑कावृ॒तू अ॒ग्नेर॑न्तः श्ले॒षो॒ऽसि॒ कल्पे॑तां॒ द्यावा॑पृथि॒वी कल्प॑न्ता॒माप॒ ओष॑धय॒: कल्प॑न्ताम॒ग्नय॒: पृथ॒ङ्नम॒ ज्यैष्ठ्या॑य॒ सव्र॑ताः। ये अ॒ग्नय॒: सम॑नसोऽन्त॒रा द्यावा॑पृथि॒वी इ॒मे | वार्षि॑कावृ॒तू अ॑भि॒कल्प॑माना॒ इन्द्र॑मिव दे॒वा अ॑भि॒संवि॑शन्तु॒ तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वे सी॑दतम्

Transliteration

nábhaś ca nabhasyáś ca vārṣikā́v ṛtū́ agnér antaḥ śléṣo ’si | kálpetāṃ dyāvā-pṛthivī́ kálpantām ā́pa óṣadhayaḥ kálpantām agnáyaḥ pṛtháṅ náma jyáiṣṭhyāya sá-vratāḥ | yé agnáyaḥ sá-manaso ’ntárā dyāvā-pṛthivī́ imé | vārṣikā́v ṛtū́ abhí-kálpamānā índram iva devā́ abhí-saṃvíśantu táyā devátayā ’ṅgirasvád dhruvé sīdatam

Translation

নভ ও নভস্য—এই দুই বার্ষিক ঋতু—তুমি অগ্নির অন্তঃস্থ বন্ধন। দ্যাবা-পৃথিবী যথাযথভাবে বিন্যস্ত হোক; আপঃ বিন্যস্ত হোক; ওষধিগণ বিন্যস্ত হোক; অগ্নিগণ বিন্যস্ত হোক—পৃথক্ পৃথক্ নমস্কার, জ্যৈষ্ঠ্য (শ্রেষ্ঠতা)-র জন্য, একব্রত হয়ে। যে অগ্নিগণ একমন হয়ে এই দ্যাবা-পৃথিবীর অন্তরে (মধ্যে) আছে, তারা এই বার্ষিক ঋতুদ্বয় সম্যক্ কল্পিত হতে থাকলে, দেবগণ ইন্দ্রের ন্যায় (তাতে) অভিসংবিশন্তু। সেই দেবতার সহিত, অঙ্গিরসদের রীতি অনুসারে, হে ধ্রুবে, তোমরা উভয়ে দৃঢ় হয়ে বসো।

Padapatha (Word Analysis)

नभः । च । नभस्यः । च । वार्षिके । ऋतू । अ॒ग्नेः । अ॒न्तः । श्ले॒षः । अ॒सि । कल्पेताम् । द्यावा॑पृथिवी । कल्पन्ताम् । आपः । ओषधयः । कल्पन्ताम् । अग्नयः । पृथक् । नमः । ज्यैष्ठ्याय । सव्रताः । ये । अग्नयः । समनसः । अन्तरा । द्यावा॑पृथिवी । इमे । वार्षिके । ऋतू । अ॒भि॒कल्प॑मानाः । इन्द्रम् । इव । देवाः । अ॒भि॒संवि॑शन्तु । तया । देवतया । अङ्गिरस्वत् । ध्रुवे । सीदतम्

Entities Mentioned

• Agni
• Varṣikau Ṛtū (the rainy seasons)
• Dyāvā-Pṛthivī (Heaven and Earth)
• Āpas (Waters)
• Oṣadhayaḥ (Plants)
• Indra
• Aṅgirasaḥ