Mantra 25

Rishi: Yājñavalkya-tradition

Devata: Ṛtū (Madhu-Mādhava; Vāsantika seasons) / Agni (plural Agnis)

Chandas: Yajus-style extended formula (mixed cadence; not reducible to a single strict metre)

Samhita Patha (Devanagari)

मधु॑श्च॒ माध॑वश्च॒ वास॑न्तिकावृ॒तू अ॒ग्नेर॑न्तः श्ले॒षो॒ऽसि॒ कल्पे॑तां॒ द्यावा॑पृथि॒वी कल्प॑न्ता॒माप॒ ओष॑धय॒: कल्प॑न्ताम॒ग्नय॒: पृथ॒ङ्नम॒ ज्यैष्ठ्या॑य॒ सव्र॑ताः । ये अ॒ग्नय॒: सम॑नसोऽन्त॒रा द्यावा॑पृथि॒वी इ॒मे | वास॑न्तिकावृ॒तू अ॑भि॒कल्प॑माना॒ इन्द्र॑मिव दे॒वा अ॑भि॒संवि॑शन्तु॒ तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वे सी॑दतम्

Transliteration

mádhuś ca mā́dhavaś ca vāsantikāv ṛtū́ agnér antaḥ śléṣo ’si | kálpetāṃ dyāvāpṛthivī́ kálpantām ā́pa óṣadhayaḥ kálpantām agnáyaḥ pṛthág námo jyáiṣṭhyāya sávratāḥ | ye agnáyaḥ sámanaso ’ntarā dyāvāpṛthivī́ imé | vāsantikāv ṛtū́ abhíkalpamānā indrám iva devā́ abhísaṃviśantu | tayā́ devátayā ’ṅgirasvád dhruvé sīdatam ||

Translation

মধু ও মাধব—এই দুই বসন্তঋতু—তুমি অগ্নির অন্তঃস্থ শ্লেষ (সংযোগ) হও। দ্যাবা‑পৃথিবী যথাবিধি সুসংস্থিত হোক; আপঃ সুসংস্থিত হোক; ওষধিগণ সুসংস্থিত হোক; অগ্নয়ঃ সুসংস্থিত হোক। এক‑ব্রতধারী জ্যেষ্ঠের প্রতি পৃথক্ নমস্কার হোক। যে অগ্নয়ঃ একমন হয়ে এই দ্যাবা‑পৃথিবীর অন্তরে অবস্থান করে—তারা বসন্তঋতুরূপে অভিকল্পিত হয়ে, যেমন দেবগণ ইন্দ্রে প্রবেশ করে, তেমনি (আমাদের যজ্ঞে) অভিসংবিশন্তু। সেই দেবতার সহিত, অঙ্গিরস্‑সদৃশ, ধ্রুবে স্থির হয়ে তোমরা আসীন হও।

Padapatha (Word Analysis)

मधु॑ः । च॒ । माध॑वः । च॒ । वा॒स॒न्ति॒का॒वृ॒तू । अ॒ग्नेः । अ॒न्तः । श्ले॒षः । अ॒सि॒ । कल्पे॑ताम् । द्यावा॑-पृथि॒वी । कल्प॑न्ताम् । आपः॑ । ओष॑धयः । कल्प॑न्ताम् । अ॒ग्नयः॑ । पृ॒थक् । नमः॑ । ज्यैष्ठ्या॑य । सव्र॑ताः । ये । अ॒ग्नयः॑ । सम॑नसः । अ॒न्त॒रा । द्यावा॑-पृथि॒वी । इ॒मे । वा॒स॒न्ति॒का॒वृ॒तू । अ॒भि॒कल्प॑मानाः । इन्द्र॑म्-इव । दे॒वाः । अ॒भि॒संवि॑शन्तु । तया॑ । दे॒वत॑या । अ॒ङ्गि॒र॒स्वत् । ध्रु॒वे । सी॑दतम् ।

Entities Mentioned

• Ṛtū (Madhu & Mādhava; Vāsantika ṛtus)
• Agni (plural Agnayaḥ)
• Dyāvāpṛthivī (Heaven & Earth)
• Āpas (Waters)
• Oṣadhayaḥ (Plants)
• Indra
• Aṅgiras (Aṅgiras-wise)