Mantra 14
Rishi: Agneya tradition; often treated as a well-known Agni identification verse in ritual usage.
Devata: Agni (with Indra’s ojas as empowering adjunct).
Chandas: Jagatī/triṣṭubh mixture; the opening pāda is classically cited and may circulate independently.
Samhita Patha (Devanagari)
अ॒ग्निर्मू॒र्धा दि॒वः क॒कुत्पति॑: पृथि॒व्या अ॒यम् । अ॒पाᳪ रेता॑ᳪसि जिन्वति । इन्द्र॑स्य॒ त्वौज॑सा सादयामि
Transliteration
agnírmūrdhā́ diváḥ kakútpátiḥ pṛthivyā́ ayám | apā́ṃ rétāṃsi jinvatí | índrasya tvā́ ójasā sādáyāmi
Translation
অগ্নি দ্যুলোকের মস্তক; তিনি আকাশের ককুৎ (উচ্চ শিখর/ধুরা)-এর অধিপতি; এই-ই পৃথিবীর অগ্নি। তিনি অপ্ (জল)-এর রেতাংসি (বীজ/রস) উদ্দীপিত ও পুষ্ট করেন। ইন্দ্রের ওজসা দ্বারা আমি তোমাকে দৃঢ়ভাবে প্রতিষ্ঠিত করি।
Padapatha (Word Analysis)
अग्निः । मूर्धा । दिवः । ककुत्-पतिः । पृथिव्याः । अयम् । अपाम् । रेतांसि । जिन्वति । इन्द्रस्य । त्वा । ओजसा । सादयामि
Word by Word
अग्निःAgni (fire-god)
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
मूर्धाhead, summit
मूर्धा:
कर्तृ (समानााधिकरण-विशेष्य/विशेषणभावः)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
दिवःof heaven/sky
दिवः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक: दिव्/द्यौः)
ककुत्peak, highest point
ककुत्:
कर्तृ (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootककुत् (प्रातिपदिक)
पतिःlord
पतिः:
कर्तृ (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
पृथिव्याःof the earth
पृथिव्याः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
अयम्this (one)
अयम्:
कर्तृ (अग्निः इत्यस्य निर्देशः)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
रेतांसिseeds, vital fluids
रेतांसि:
कर्म (जिन्वति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootरेतस् (प्रातिपदिक)
जिन्वतिquickens, impels
जिन्वति:
क्रिया
TypeVerb
Rootजिव्/जिन्व् (धातु; ‘जिन्वति’ = caus./denom. sense ‘to set in motion, to quicken’)
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म (सादयामि इत्यस्य)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ओजसाwith strength, by vigor
ओजसा:
करण
TypeNoun
Rootओजस् (प्रातिपदिक)
सादयामिI cause (you) to sit/place; I set (you) down
सादयामि:
क्रिया
TypeVerb
Rootसद् (धातु) + णिच् (कारण) → सादयति
Entities Mentioned
A
AgniI
IndraRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes