Mantra 11
Sukta 3.51
Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Indra (Soma context)
Chandas: Gāyatrī-like short meter (refrain segment)
Samhita Patha (Devanagari)
यस्ते अनु स्वधामसत्सुते नि यच्छ तन्वम् । स त्वा ममत्तु सोम्यम् ॥
Samhita Patha (IAST)
यस्ते॒ अनु॑ स्व॒धामस॑त्सु॒ते नि य॑च्छ त॒न्व॑म् । स त्वा॑ ममत्तु सो॒म्यम् ॥
Transliteration
yás te ánu svadhā́m ásat suté ní yaccha tánvam | sá tvā mamat tu sómyam ||
Translation
যে তোমার স্বধা (স্ব-নিয়ম/স্বভাব-ধর্ম) অনুসারে নিংড়ানো (সোম)-এ দেহকে সংযত ও স্থির করে—সেই সোম্য (সোম-স্বভাব) আনন্দ তোমাকে প্রমোদিত করুক।
Padapatha (Word Analysis)
यः । ते॒ । अनु॑ । स्व॒धाम् । अस॑त् । सु॒ते । नि । य॒च्छ॒ । त॒न्व॑म् । सः । त्वा॒ । म॒म॒त्तु॒ । सो॒म्यम् ॥यः । ते । अनु । स्वधाम् । असत् । सुते । नि । यच्छ । तन्वम् । सः । त्वा । ममत्तु । सोम्यम् ॥yaḥ | te | anu | svadhām | asat | sute | ni | yaccha | tanvam | saḥ | tvā | mamattu | somyam
Word by Word
यःwho (he who)
यः:
Kartā (relative subject) / संबन्धः
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अनुafter, along, in accordance with
अनु:
(upasarga) क्रियाविशेषण-सम्बन्धः
TypeIndeclinable (preverb/preposition)
Rootअनु
स्वधामown power/ordinance; inherent might
स्वधाम:
Karma (object of ‘sat’) / अधिकरण-भावार्थः (in/according to its own power) संदिग्धम्
TypeNoun
Rootस्वधा (स्त्री) / स्वधामन् (नपुं) — वैदिक प्रयोग
असत्was / came to be
असत्:
(मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
सुतेin the pressed (Soma)
सुते:
Adhikaraṇa (locus)
TypeNoun/Adjective (locative)
Rootसु (धातु) → सुत (कृदन्त/विशेषण) / ‘सुत’ (ppp)
निdown, into, firmly
नि:
(upasarga) क्रियाविशेषण-सम्बन्धः
TypeIndeclinable (preverb)
Rootनि
यच्छrestrain / hold back
यच्छ:
(मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootयम् (धातु) + नि
तन्वम्body, self
तन्वम्:
Karma (object of ‘yachcha’)
TypeNoun
Rootतनू (स्त्री-प्रातिपदिक)
सःhe
सः:
Kartā (subject)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
Karma (object)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ममत्तुlet (him) exhilarate / gladden
ममत्तु:
(मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootमद् (धातु) ‘to rejoice/be exhilarated’
सोम्यम्the Soma(-draught), Soma-related (drink)
सोम्यम्:
Karma (that which is to be enjoyed/received) / क्रियाविशेष्य
TypeAdjective (used substantively)
Rootसोम्य (प्रातिपदिक; सोम-सम्बन्धिन्)