Mantra 9
Sukta 1.188
Rishi: Agastya
Devata: Tvaṣṭṛ
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
त्वष्टा रूपाणि हि प्रभुः पशून्विश्वान्त्समानजे । तेषां नः स्फातिमा यज ॥
Samhita Patha (IAST)
त्वष्टा॑ रू॒पाणि॒ हि प्र॒भुः प॒शून्विश्वा॑न्त्समान॒जे । तेषां॑ नः स्फा॒तिमा य॑ज ॥
Transliteration
tváṣṭā rūpā́ṇi hí prabhúḥ paśū́n víśvān samānajé | téṣāṃ naḥ sphātím ā́ yaja ||
Translation
ত্বষ্টা সত্যই রূপের অধিপতি; তিনি সমবেত করে সকল পশু/সকল শক্তিকে একত্রে যুক্ত করেন। তাদেরই আমাদের স্ফীতি-সমৃদ্ধির জন্য আমরা যজন করি—আমাদের জন্য বৃদ্ধি, বিস্তার ও পূর্ণতা আসুক।
Padapatha (Word Analysis)
त्वष्टा॑ । रू॒पाणि॑ । हि । प्र॒ऽभुः । प॒शून् । विश्वा॑न् । स॒म्ऽआ॒न॒जे । तेषा॑म् । नः॒ स्फा॒तिम् । आ । य॒ज॒ ॥त्वष्टा । रूपाणि । हि । प्रभुः । पशून् । विश्वान् । सम्आनजे । तेषाम् । नः स्फातिम् । आ । यज ॥tvaṣṭā | rūpāṇi | hi | pra-bhuḥ | paśūn | viśvān | sam-ānaje | teṣām | naḥ sphātim | ā | yaja
Word by Word
त्वष्टाTvaṣṭṛ (the divine artisan)
त्वष्टा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootत्वष्टृ (प्रातिपदिक) < √त्वक्ष्/त्वष्ट् (रूप-निर्माण) (व्युत्पत्त्यर्थे)
रूपाणिforms, shapes
रूपाणि:
कर्म
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
हिindeed, for
हि:
—
TypeIndeclinable
Rootहि
प्रभुःmighty, lordly (as master)
प्रभुः:
कर्तृ (त्वष्टुः विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
पशून्cattle, creatures
पशून्:
कर्म
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक)
विश्वान्all
विश्वान्:
कर्म (विशेषणत्वेन)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
समानजेhe fashioned/arranged
समानजे:
क्रिया
TypeVerb
Rootसम् + √अञ्ज् (अञ्जते) / (वेदिके) ‘समञ्ज्’ इत्यर्थे ‘सम्-अञ्ज्’—सज्जीकरणे/समञ्जने
तेषाम्of them
तेषाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःto us
नः:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
स्फातिम्increase, prosperity
स्फातिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootस्फाति (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक)
आtowards, hither; (intensifier with verb)
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ
यजworship (offer sacrifice)
यज:
क्रिया
TypeVerb
Root√यज् (देवपूजासंगतिकरणदानेषु)