Mantra 5
Sukta 1.188
Rishi: Agastya
Devata: Ritual ‘doors’/threshold-powers; implicitly the Ādityas and the luminous orders that ‘pour’ ghṛta
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
विराट् सम्राड्विभ्वीः प्रभ्वीर्बह्वीश्च भूयसीश्च याः । दुरो घृतान्यक्षरन् ॥
Samhita Patha (IAST)
वि॒राट् स॒म्राड्वि॒भ्वीः प्र॒भ्वीर्ब॒ह्वीश्च॒ भूय॑सीश्च॒ याः । दुरो॑ घृ॒तान्य॑क्षरन् ॥
Transliteration
virā́ṭ samrā́ḍ vibhvī́ḥ prabhvī́r bahvī́ś ca bhū́yasīś ca yā́ḥ | dúro ghṛtā́ny akṣaran ||
Translation
বিরাট্, সম্রাট্—বিভ্বী, প্রভ্বী—বহু এবং আরও অধিক—এই শক্তিসমূহ; তাদের দ্বার থেকে ঘৃত (উজ্জ্বল রস) ধারাসমূহ প্রবাহিত হয়।
Padapatha (Word Analysis)
वि॒राट् । स॒म्राट् । वि॒भ्वीः । प्र॒ऽभ्वीः । ब॒ह्वीः । च॒ । भूय॑सीः । च॒ । याः । दुरः॑ । घृ॒तानि॑ । अ॒क्ष॒र॒न् ॥विराट् । सम्राट् । विभ्वीः । प्रभ्वीः । बह्वीः । च । भूयसीः । च । याः । दुरः । घृतानि । अक्षरन् ॥virāṭ | samrāṭ | vibhvīḥ | pra-bhvīḥ | bahvīḥ | ca | bhūyasīḥ | ca | yāḥ | duraḥ | ghṛtāni | akṣaran
Word by Word
वि॒राट्the widely-ruling (one)
वि॒राट्:
Kartā
TypeAdjective (used substantively)
Rootवि-राज् (प्रातिपदिक: विराट्)
स॒म्राट्the sovereign ruler
स॒म्राट्:
Kartā
TypeAdjective (used substantively)
Rootसम्-राज् (प्रातिपदिक: सम्राट्)
वि॒भ्वीःall-pervading (f.)
वि॒भ्वीः:
Kartā
TypeAdjective
Rootविभ्वि- (प्रातिपदिक: विभ्वी)
प्र॒भ्वीःmighty, powerful (f.)
प्र॒भ्वीः:
Kartā
TypeAdjective
Rootप्रभ्वि- (प्रातिपदिक: प्रभ्वी)
ब॒ह्वीःmany (f.)
ब॒ह्वीः:
Kartā
TypeAdjective
Rootबहु- (स्त्री: बह्वी)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
भूय॑सीःmore numerous, greater (f.)
भूय॑सीः:
Kartā
TypeAdjective (comparative)
Rootभूयस्- (comparative of बहु-; स्त्री: भूयसी)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
याःwho/which (f. pl.)
याः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दुरःdoors, gates
दुरः:
Karma
TypeNoun
Rootदुर्/द्वार् (प्रातिपदिक: दुर्/द्वार्; नपुंसक: द्वारम्; वैदिक: दुरः)
घृ॒तानिghee, clarified butter
घृ॒तानि:
Karma
TypeNoun
Rootघृत- (प्रातिपदिक)
अ॑क्षरन्(they) flowed, streamed
अ॑क्षरन्:
—
TypeVerb
Rootक्षर् (धातु) < आ-क्षर्/अक्षरन् (वैदिक: injunctive/aorist-like)