Shloka 42

प्रहस्तवधः

The Slaying of Prahasta

Devanagari script

तस्यबाणगणान्घारान्राक्षसस्यमहाबलः ।अपारयन्वारयितुंप्रत्यगृह्णान्निमीलितः ।।।।

Transliteration

tasya bāṇagaṇān ghorān rākṣasasya mahābalaḥ |

apārayan vārayituṃ pratyagṛhṇān nimīlitaḥ || 6.58.42 ||

Translation

সেই রাক্ষসের ভয়ংকর বাণবৃষ্টি রোধ করতে না পেরে মহাবলী বীর নীল চোখ বুজে সেই আঘাতগুলি সহ্য করে গ্রহণ করলেন।

Word by Word

• तस्य: his/of him
• तस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः/नपुंसकलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), एकवचनम्; सर्वनाम

• बाणगणान्: volleys of arrows
• बाणगणान्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: बाण (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (bāṇānāṃ gaṇān), पुंलिङ्गः, द्वितीया (Accusative), बहुवचनम्

• घोरान्: terrible
• घोरान्: कर्म-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया, बहुवचनम्; विशेषणम् (qualifies बाणगणान्)

• राक्षसस्य: of the Rakshasa
• राक्षसस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी (Genitive), एकवचनम्

• महाबलः: the mighty one
• महाबलः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Adjective
• Root: महा (उपसर्ग/पूर्वपद) + बल (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयः (mahā ca asya balaṃ), पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणरूपेण (as epithet)

• अपारयन्: was not able
• अपारयन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: पार् (धातु) + णिच्? (causative sense) with नञ्-प्रत्यय (a-)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; नञ्-पूर्वकः (negated)

• वारयितुम्: to ward off
• वारयितुम्: प्रयोजनम् (Purpose)
• Type: Verb
• Root: वारय् (धातु; √वृ/वार् causative) + तुमुन्
• Form: तुमुनन्तः (Infinitive), अव्ययवत् प्रयोगः; प्रयोजनार्थकः

• प्रत्यगृह्णात्: received/took in return
• प्रत्यगृह्णात्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: प्रति-ग्रह् (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• निमीलितः: with eyes closed
• निमीलितः: कर्ता-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: नि-√मील् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (PPP), पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम् (of mahābalaḥ)

Context

Not able to check the volley of arrows released by the Rakshasa, Nila received them with closed eyes.

Characters & Entities

• Nīla
• Prahastha

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Patient endurance in duty (kṣānti): when immediate defense fails, steadfastness and composure preserve one’s purpose rather than panic.

What is the narrative situation?

Prahastha’s arrow-rain overwhelms Nīla’s ability to block; Nīla absorbs the attack, eyes shut, holding his ground.

Which character virtue is emphasized?

Forbearance and steadfast courage in Nīla.