पुष्पकविमान-प्रस्थानम्
The Pushpaka Vimāna Offered and the Return Prepared
एवमुक्तस्तुरामेणराक्षसेन्द्रोविभीषणः ।विमानसूर्यसङ्काशमाजुहावत्वरान्वितः ।।।।ततःकाञ्चनचित्राङ्गंवैदूर्यमणिवेदिकम् ।कूटागारैःपरिक्षिप्तंसर्वतोरजतप्रभम् ।।।।पाण्डुराभिःपताकाभिर्ध्वजैश्चसमलङ्कृतम् ।शोभितंकाञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितैः ।।।।प्रकीर्णंकिङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षकम् ।घण्टाजालैःपरिक्षिप्तंसर्वतोमधुरस्वनम् ।।।।यन्मेरुशिखराकारंनिर्मितंविश्वकर्मणा ।बृहभिर्भूषितंहर्म्यैर्मुक्तारजतशोभितैः ।।।।तलैस्स्फटिकचित्राङ्गैदूर्यैश्चवरासनैः ।महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नंमहाधनैः ।।।।
evam uktas tu rāmeṇa rākṣasendro vibhīṣaṇaḥ |
vimāna-sūrya-saṅkāśam ājuhāva tvarānvitaḥ ||
tataḥ kāñcana-citrāṅgaṃ vaiḍūrya-maṇi-vedikam |
kūṭāgāraiḥ parikṣiptaṃ sarvato rajata-prabham ||
pāṇḍurābhiḥ patākābhir dhvajaiś ca samalaṅkṛtam |
śobhitaṃ kāñcanair harmyaiḥ hema-padma-vibhūṣitaiḥ ||
prakīrṇaṃ kiṅkiṇī-jālair muktā-maṇi-gavākṣakam |
ghaṇṭā-jālaiḥ parikṣiptaṃ sarvato madhura-svanam ||
yan meru-śikhara-ākāraṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā |
bṛhadbhir bhūṣitaṃ harmyaiḥ muktā-rajata-śobhitaiḥ ||
talaiḥ sphaṭika-citrāṅgair vaiḍūryaiś ca varāsanaiḥ |
mahārha-āstaraṇopetair upapannaṃ mahādhanaiḥ ||
রামের এ কথা শুনে রাক্ষসদের অধিপতি বিভীষণ তৎক্ষণাৎ সূর্যসম দীপ্তিমান বিমান আনতে আদেশ দিলেন। তারপর সেই বিমান প্রকাশ পেল—সোনায় চিত্রিত অঙ্গভাগে শোভিত, বৈদূর্যমণি-খচিত বেদিকা-সমেত, কূটাগার দ্বারা পরিবেষ্টিত এবং সর্বদিকে রূপার মতো জ্যোতিতে ঝলমল। শুভ্র পতাকা ও ধ্বজে অলংকৃত, স্বর্ণপ্রাসাদে দীপ্ত, স্বর্ণপদ্ম-অলংকারে বিভূষিত। কিঙ্কিণীর জালে ছাওয়া, মুক্তামণি-খচিত গবাক্ষযুক্ত, ঘণ্টার সারিতে বেষ্টিত—চারদিকে মধুর ধ্বনি তুলছিল। মেরুশিখরের ন্যায় আকৃতিবিশিষ্ট, বিশ্বকর্মা নির্মিত, বৃহৎ প্রাসাদে ভূষিত যা মুক্তা ও রৌপ্যে ঝলসিত। স্ফটিক-চিত্রিত তল, বৈদূর্যখচিত উৎকৃষ্ট আসন, মহামূল্য আস্তরণে সজ্জিত এবং বিপুল ঐশ্বর্যে পরিপূর্ণ ছিল॥
Noble Vibheeshana! Please permit me to go. I am honoured by you, my friend. Do not be angry or feel sorry. Let me do my duty."
Right use of power and wealth: splendor is presented as ordered service to dharmic aims (Rāma’s return to rightful duties), not as indulgence.
After Rāma asks for transport, Vibhīṣaṇa hastily summons the radiant Puṣpaka vimāna; the text describes its magnificence and craftsmanship.
Vibhīṣaṇa’s prompt obedience and service-minded kingship; the narrative also highlights sacred craftsmanship (Viśvakarman) supporting righteous action.