Previous Verse
Next Verse

Shloka 49

सीताविलापः

Sita’s Lament and Prophecy of Lanka’s Ruin

धन्याः खलु महात्मानो मुनयस्त्यक्तकिल्बिषाः।।।।जितात्मनो महाभागा येषां न स्तः प्रियाप्रिये।

dhanyāḥ khalu mahātmāno munayas tyaktakilbiṣāḥ | jitātmano mahābhāgā yeṣāṃ na staḥ priyāpriye ||

ধন্য সেই মহাত্মা মুনিগণ, যাঁরা পাপ ত্যাগ করেছেন—আত্মসংযমী, মহাভাগ্যবান—যাঁদের কাছে ‘প্রিয়’ ও ‘অপ্রিয়’ বলে কিছু নেই।

धन्याःblessed
धन्याः:
Karta (कर्ता/subject; predicative adjective)
TypeAdjective
Rootdhanya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
खलुsurely
खलु:
Sambandha (सम्बन्धः/emphasis)
TypeIndeclinable
Rootkhalu (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय (indeed/surely)
महात्मानःgreat-souled ones
महात्मानः:
Karta (कर्ता/subject; apposition)
TypeNoun
Rootmahātman (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-स्वरूप (महान् आत्मा यस्य); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
मुनयःsages
मुनयः:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootmuni (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
त्यक्त-किल्बिषाःhaving abandoned sin
त्यक्त-किल्बिषाः:
Karta (कर्ता/subject qualifier)
TypeAdjective
Roottyakta (कृदन्त-प्रातिपदिक) + kilbiṣa (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: 'किल्बिषं त्यक्तवन्तः'; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; मुनयः इति विशेषणम्
जित-आत्मनःself-controlled
जित-आत्मनः:
Karta (कर्ता/subject qualifier)
TypeAdjective
Rootjita (कृदन्त-प्रातिपदिक) + ātman (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: 'आत्मानं जितवन्तः' (self-controlled); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; मुनयः इति विशेषणम्
महाभागाःhighly fortunate
महाभागाः:
Karta (कर्ता/subject qualifier)
TypeAdjective
Rootmahā (प्रातिपदिक) + bhāga (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय: 'महान् भागः/भाग्यं यस्य'; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; मुनयः इति विशेषणम्
येषाम्of whom
येषाम्:
Sambandha (सम्बन्धः/genitive: 'of whom')
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; सम्बन्धवाचक (relative)
not
:
Sambandha (सम्बन्धः/negation)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय
स्तःare
स्तः:
Kriya (क्रिया/predicate)
TypeVerb
Rootas (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, द्विवचन; 'are (two)'
प्रिय-अप्रियॆthe pleasant and the unpleasant
प्रिय-अप्रियॆ:
Karta (कर्ता/subject of 'staḥ')
TypeNoun
Rootpriya (प्रातिपदिक) + apriya (प्रातिपदिक)
Formइतरेतर-द्वन्द्व: 'प्रियं च अप्रियं च'; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; स्तः इति कर्तृपदम्

"Blessed are the exhalted sages who have not committed any sin. They have self-control and have subdued their senses. There is no pleasure or displeasure for them.

S
Sītā
M
Munis (sages)

FAQs

It praises equanimity (samatva): freedom from attachment and aversion is presented as a dharmic achievement grounded in purity and self-mastery.

Sītā compares her own turbulence of feeling with the sages’ steadiness, admiring their freedom from emotional extremes.

Self-control (jitātmatā) and moral purity (tyaktakilbiṣa) as the foundation of inner peace.