HomeRamayanaBala KandaSarga 60Shloka 24
Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

त्रिशङ्कुस्वर्गारोহণम्

Trishanku’s Bodily Ascent and the New Constellations

तत: परमसम्भ्रान्तास्सर्षिसङ्घास्सुरासुरा:।विश्वामित्रं महात्मानमूचु: सानुनयं वच:।।।।

tataḥ paramasambhrāntāḥ sarṣisaṅghāḥ surāsurāḥ |

viśvāmitraṁ mahātmānam ūcuḥ sānunayaṁ vacaḥ || 1.60.24 ||

তখন পরমভাবে বিচলিত হয়ে, ঋষিসঙ্ঘসহ দেব-অসুরেরা মহাত্মা বিশ্বামিত্রকে বিনয়পূর্ণ বাক্যে বলল।

अयम्this
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
राजाking
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
महाभागO fortunate one
महाभाग:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहाभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; संबोधन
गुरु-शाप-परिक्षतःafflicted by the preceptor's curse
गुरु-शाप-परिक्षतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootगुरु (प्रातिपदिक) + शाप (प्रातिपदिक) + परिक्षत (क्षद्/क्षि?; here परि+क्षद्/क्षत PPP sense 'injured/afflicted')
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of राजा); तत्पुरुष (by the curse of the guru)
स-शरीरःwith his body
स-शरीरः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय) + शरीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाव (with body), विशेषण (of राजा)
दिवम्to heaven
दिवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (द्यौः), द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; गन्तव्य-स्थान (goal)
यातुम्to go
यातुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), उद्देश्य/प्रयोजन
not
:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation)
अर्हतिis worthy/deserves
अर्हति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअर्ह् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
एवindeed/at all
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphatic particle)
तपोधनO treasure of austerity (ascetic)
तपोधन:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootतपोधन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; संबोधन

Struck with wonder and fear, hosts of rishis, suras and asuras humbly addressed Viswamitra.

V
Viśvāmitra
ṛṣis
S
suras (devas)
A
asuras

FAQs

When order is threatened, dharma favors respectful counsel and de-escalation—approaching even a powerful ascetic with humility to prevent harm.

As Viśvāmitra begins a radical act of creation in anger, sages, gods, and asuras unite to placate him and avert cosmic disruption.

Humility and prudent speech (vinaya, hitavacana) are emphasized by the petitioners.