HomeRamayanaBala KandaSarga 33Shloka 7
Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

कुशनाभकन्याशतविवाहः — The Marriage of Kuśanābha’s Hundred Daughters

and the Birth of Brahmadatta

अलङ्कारो हि नारीणां क्षमा तु पुरुषस्य वा।दुष्करं तच्च यत् क्षान्तं त्रिदशेषु विशेषत:।।1.33.7।।यादृशी व: क्षमा पुत्र्यस्सर्वासामविशेषत:।

alaṅkāro hi nārīṇāṁ kṣamā tu puruṣasya vā | duṣkaraṁ tacca yat kṣāntaṁ tridaśeṣu viśeṣataḥ || 1.33.7 || yādṛśī vaḥ kṣamā putryaḥ sarvāsām aviśeṣataḥ |

নারীদেরই নয়, পুরুষদেরও অলংকার হলো ক্ষমা। ক্ষমা করা দুষ্কর—বিশেষত দেবতাদের মধ্যেও। কিন্তু হে কন্যাগণ, তোমরা সকলেই কোনো ভেদ না রেখে যে ক্ষমা প্রদর্শন করেছ, তা বিস্ময়কর।

अलङ्कारःornament
अलङ्कारः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअलङ्कार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
नारीणाम्of women
नारीणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootनारी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
क्षमाforbearance
क्षमा:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeNoun
Rootक्षमा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुbut/and
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Contrast)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषण-निपात (contrastive particle)
पुरुषस्यof a man
पुरुषस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/Alternative)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्प-अव्यय (disjunctive particle)
दुष्करम्difficult
दुष्करम्:
Karta (कर्ता/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootदुष्कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण
तत्that
तत्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
यत्which
यत्:
Sambandha (सम्बन्ध/Relative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)
क्षान्तम्forgiveness (act)
क्षान्तम्:
Karta (कर्ता/Relative clause predicate)
TypeNoun
Rootक्षम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
त्रिदशेषुamong the gods
त्रिदशेषु:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootत्रिदश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन
विशेषतःespecially
विशेषतः:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootविशेषतः (अव्यय)
Formरीति/विशेष-अव्यय (adverb: especially)
यादृशीsuch as; of the kind
यादृशी:
Karta (कर्ता/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootयादृश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (correlative)
वःyour/of you (pl.)
वः:
Sambandha (सम्बन्ध/Possessor)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Gen. 6th), बहुवचन; enclitic
क्षमाforbearance
क्षमा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootक्षमा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पुत्र्यःO daughters
पुत्र्यः:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootपुत्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, बहुवचन
सर्वासाम्of all
सर्वासाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; विशेषण
अविशेषतःwithout distinction
अविशेषतः:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootअविशेषतः (अव्यय)
Formअव्यय; नञ्-पूर्वक विशेषतः; 'without distinction' (adverb)

Whether for women or men forgiveness is an ornament. It is difficult even for gods. For you, daughters, to show it without any difference of opinion is especially hard.

K
King Kūśanābha
T
tridaśa (the gods)

FAQs

Kṣamā is elevated as a universal dharma—an inner adornment beyond gender—and its rarity is stressed by saying it is hard even for the gods.

The king continues his address, interpreting his daughters’ restraint as extraordinary moral achievement.

Uniform forbearance without factionalism—patience shared collectively, not merely by a few.