HomeRamayanaBala KandaSarga 26Shloka 9
Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

ताटकावधः

The Slaying of Tāṭakā

तां दृष्ट्वा राघव: क्रुद्धां विकृतां विकृताननाम्।प्रमाणेनातिवृद्धां च लक्ष्मणं सोऽभ्यभाषत।।1.26.9।।

tāṃ dṛṣṭvā rāghavaḥ kruddhāṃ vikṛtāṃ vikṛtānanām |

pramāṇenātivṛddhāṃ ca lakṣmaṇaṃ so ’bhyabhāṣata ||1.26.9||

তাকে ক্রুদ্ধ, বিকৃত, বিকৃতমুখী এবং অতিশয় বিশালাকৃতি দেখে রাঘব (রাম) লক্ষ্মণকে সম্বোধন করে বললেন।

ताम्her
ताम्:
कर्म (Object of दृष्ट्वा)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
पूर्वकाल (Prior action)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (Gerund), ‘having seen’
राघवःRāghava (Rāma)
राघवः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootराघव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
क्रुद्धाम्angry
क्रुद्धाम्:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootक्रुद्ध (प्रातिपदिक; √क्रुध् क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of ताम्
विकृताम्deformed
विकृताम्:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootविकृत (प्रातिपदिक; √कृ क्त with वि)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of ताम्
विकृताननाम्having a distorted face
विकृताननाम्:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootविकृत + आनन (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (‘विकृतम् आननं यस्याः सा’); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of ताम्
प्रमाणेनin size/measure
प्रमाणेन:
करण (Instrument/measure)
TypeNoun
Rootप्रमाण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषण-भावे (instrumental of measure)
अतिवृद्धाम्overgrown, gigantic
अतिवृद्धाम्:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootअति + वृद्ध (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of ताम्
and
:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
लक्ष्मणम्Lakṣmaṇa
लक्ष्मणम्:
सम्प्रदान/सम्बोधन-लक्ष्य (Addressee; object of speech)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; refers to राघवः
अभ्यभाषतaddressed/spoke to
अभ्यभाषत:
क्रिया (Main action)
TypeVerb
Rootअभि + भाष् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Filled with wrath Rama saw Tataka, disfigured with a distorted face and gigantic insize. Turning to Lakshmana he said :

R
Rāma (Rāghava)
L
Lakṣmaṇa
T
Tāṭakā (implied by 'her')

FAQs

Dharma here is the readiness to confront adharma: Rāma assesses a dangerous threat and prepares to act responsibly, not impulsively, by first coordinating with Lakṣmaṇa.

In the Tāṭakā episode, Rāma sees the terrifying demoness and turns to speak to Lakṣmaṇa, signaling an imminent decision about how to protect the ascetics and the forest.

Composure and leadership: even upon seeing a fearsome opponent, Rāma responds with deliberate communication and command rather than panic.