HomeRamayanaBala KandaSarga 14Shloka 39
Previous Verse
Next Verse

Shloka 39

अश्वमेधप्रवृत्तिः

Commencement and Performance of Daśaratha’s Aśvamedha

उक्थ्यं द्वितीयं संख्यातमतिरात्रं तथोत्तरम्।कारितास्तत्र बहवो विहिताश्शास्त्रदर्शनात्।।।।

ukthyaṃ dvitīyaṃ saṅkhyātam atirātraṃ tathottaram |

kāritās tatra bahavo vihitāḥ śāstradarśanāt ||

দ্বিতীয় দিনটি ‘উক্থ্য’ নামে গণ্য হল, এবং তার পরের দিন ‘অতিরাত্র’। সেই যজ্ঞে শাস্ত্র-প্রমাণে বিধেয় বহু অতিরিক্ত ক্রিয়াকর্মও সম্পন্ন করা হল।।

उक्थ्यम्Ukthya (rite/day)
उक्थ्यम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootukthya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'Ukthya (rite/day)'
द्वितीयम्second
द्वितीयम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdvitīya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'second' (qualifies ukthyam)
सङ्ख्यातम्is reckoned
सङ्ख्यातम्:
Kriyāviśeṣaṇa (विधेय)
TypeAdjective
Rootsaṅkhyāta (कृदन्त; √khyā (धातु) + सम्-)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (क्त) = 'is declared/reckoned'
अतिरात्रम्Atirātra (rite)
अतिरात्रम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootati-rātra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष = 'Atirātra (rite)'
तथाand
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
उत्तरम्following/next
उत्तरम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootuttara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'following/next' (qualifies atirātram or implied day)
कारिताःwere performed
कारिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootkārita (कृदन्त; √kṛ (धातु) + णिच् causative)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (क्त) = 'were caused to be done/performed'
तत्रthere
तत्र:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक
बहवःmany
बहवः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbahu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; 'many' (qualifies kāritāḥ/vihitāḥ)
विहिताःwere enjoined
विहिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootvihita (कृदन्त; √dhā (धातु) + वि-)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (क्त) = 'enjoined/ordained'
शास्त्र-दर्शनात्from scriptural authority
शास्त्र-दर्शनात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootśāstra (प्रातिपदिक) + darśana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; तत्पुरुष = 'from scriptural authority/teaching'

On the second day Ukthya and on the third day Atiraatra were performed. Many sacrifices fixed according to the scriptures were also performed.

A
Aśvamedha
Ś
Śāstra

FAQs

Dharma is obedience to śāstra: the rite proceeds by a truthful submission to prescribed order rather than personal preference.

The Aśvamedha’s second and third day rites are named, and the performance of many supplementary scripturally mandated rites is noted.

Consistency and completeness in sacred duty—performing not only the main acts but also the prescribed auxiliaries.