HomeRamayanaBala KandaSarga 14Shloka 1
Next Verse

Shloka 1

अश्वमेधप्रवृत्तिः

Commencement and Performance of Daśaratha’s Aśvamedha

अथ संवत्सरे पूर्णे तस्मिन्प्राप्ते तुरङ्गमे।सरय्वाश्चोत्तरे तीरे राज्ञो यज्ञोऽभ्यवर्तत।।।।

atha saṃvatsare pūrṇe tasmin prāpte turaṅgame |

sarayvāś cottare tīre rājño yajño 'bhyavartata || 1.14.1 ||

অতঃপর বছর পূর্ণ হলে এবং যজ্ঞাশ্ব ফিরে এলে, সরযূ নদীর উত্তর তীরে রাজার যজ্ঞ আরম্ভ হল।

अथthen, thereafter
अथ:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भार्थक-निपात
संवत्सरेwhen the year
संवत्सरे:
Adhikarana (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootsaṃvatsara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (locative/अधिकरण), एकवचन; (पूर्णे सति)
पूर्णेbeing completed
पूर्णे:
Adhikarana (अधिकरणम्)
TypeAdjective
Rootpūrṇa (प्रातिपदिक)
Formविशेषण; पुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)
तस्मिन्when that (time)
तस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरणम्)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुं/नपुंसक, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; (सति-सप्तमी)
प्राप्तेhaving returned/arrived
प्राप्ते:
Adhikarana (अधिकरणम्)
TypeAdjective
Rootप्र-आप् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; (तुरङ्गमे इत्यस्य विशेषणम्; सति-सप्तमी)
तुरङ्गमेwhen the horse
तुरङ्गमे:
Adhikarana (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootturaṅgama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; (अश्वे; सति-सप्तमी)
सरय्वाःof the Sarayū (river)
सरय्वाः:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootsarayū (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति (genitive/सम्बन्ध), एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक-निपात
उत्तरेon the northern
उत्तरे:
Adhikarana (अधिकरणम्)
TypeAdjective
Rootuttara (प्रातिपदिक)
Formविशेषण; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; (तीरे इत्यस्य विशेषणम्)
तीरेbank
तीरे:
Adhikarana (अधिकरणम्)
TypeNoun
Roottīra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (locative/अधिकरण), एकवचन
राज्ञःof the king
राज्ञः:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति (genitive/सम्बन्ध), एकवचन
यज्ञःthe sacrifice
यज्ञः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyajña (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (nominative/कर्ता), एकवचन
अभ्यवर्ततcommenced, took place
अभ्यवर्तत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि-√वृत् (धातु)
Formलङ्-लकार (imperfect/past), आत्मनेपदम्; प्रथमपुरुष, एकवचन

After completion of one year when the sacrificial horse had returned, the sacrifice by the king (Dasaratha) commenced on the northern bank of river Sarayu.

D
Daśaratha
S
Sarayū
Y
yajña (Aśvamedha context)

FAQs

Rajadharma expressed through lawful rite: the king undertakes a major sacrifice only after completing prescribed conditions (the year and the horse’s return), emphasizing discipline and adherence to rule.

After the horse’s year-long course is completed and it returns, Daśaratha formally begins the sacrifice at Sarayū’s northern bank.

Daśaratha’s perseverance and procedural fidelity—he follows the rite’s timeline and requirements.