Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 92, Shloka 35

भरद्वाजाश्रमात् चित्रकूटमार्गनिर्देशः

Directions from Bharadvaja’s Hermitage to Chitrakuta

अथ यानप्रवेकैस्तु कौसल्याप्रमुखाः स्त्रियः। रामदर्शनकाङ्क्षिण्यः प्रययुर्मुदितास्तदा।।2.92.35।।

atha yāna-pravekaiḥ tu kausalyā-pramukhāḥ striyaḥ | rāma-darśana-kāṅkṣiṇyaḥ prayayuḥ muditās tadā || 2.92.35 ||

এরপর কৌশল্যাকে অগ্রে রেখে নারীগণ উৎকৃষ্ট যানে আরূঢ় হয়ে, রামদর্শনের আকাঙ্ক্ষায় আনন্দিত হয়ে যাত্রা করল।

अथthen
अथ:
क्रियाविशेषण (Discourse adverb)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formक्रमसूचक-अव्यय (sequencing particle: ‘then/thereafter’)
यानप्रवेकैःby excellent vehicles
यानप्रवेकैः:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootयान (प्रातिपदिक) + प्रवेक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुषः (यानानां प्रवेकैः/श्रेष्ठ-यानैः)
तुindeed
तु:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrast/emphasis)
कौसल्याप्रमुखाःheaded by Kausalya
कौसल्याप्रमुखाः:
विशेषण (Qualifier of ‘स्त्रियः’)
TypeAdjective
Rootकौसल्या (प्रातिपदिक) + प्रमुख (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; बहुव्रीहिः (कौसल्या प्रमुखा यासाम्)
स्त्रियःwomen
स्त्रियः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
रामदर्शनकाङ्क्षिण्यःeager to see Rama
रामदर्शनकाङ्क्षिण्यः:
विशेषण (Qualifier of ‘स्त्रियः’)
TypeAdjective
Rootराम (प्रातिपदिक) + दर्शन (प्रातिपदिक) + काङ्क्षिन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुषः (रामस्य दर्शनं काङ्क्षन्ति)
प्रययुःwent/set out
प्रययुः:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootप्र + या (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
मुदिताःdelighted
मुदिताः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootमुदित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (PPP/क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘स्त्रियः’ इति विशेषण
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Temporal adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकाल-अव्यय (time adverb)

That vast army teeming with elephants, horses and chariots proceeded southward spreading like a lofty cloud that had risen in the sky, traversing through the forests full of birds and beasts, passing through the mountains and streams on the other side of the river Ganga.

K
Kauśalyā
R
Rāma

FAQs

Dharma is expressed as familial fidelity and compassionate concern—elders and family move with sincere longing to see and support the righteous one in hardship.

Kauśalyā and the palace women join the departure, motivated by affection and the desire to see Rāma.

Steadfast maternal love and loyalty (Kauśalyā’s protective, dharmic affection).