Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 66, Shloka 3

अयोध्यायां शोकविलापः

Lamentation in Ayodhya after Daśaratha’s death

सकामा भव कैकेयि भुङ्क्ष्व राज्यमकण्टकम्।त्यक्त्वा राजानमेकाग्रा नृशंसे दुष्टचारिणि।।।।

sakāmā bhava kaikeyi bhuṅkṣva rājyam akaṇṭakam |

tyaktvā rājānam ekāgrā nṛśaṃse duṣṭacāriṇi ||

তৃপ্ত হও, হে কৈকেয়ী—কণ্টকরহিত রাজ্য ভোগ কর। একাগ্রচিত্তে রাজাকে পরিত্যাগকারী, হে নিষ্ঠুরে, হে দুষ্টাচারিণী!

kausalyāKausalya
kausalyā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkausalyā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular
bāṣpa-pūrṇa-akṣīwith eyes full of tears
bāṣpa-pūrṇa-akṣī:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbāṣpa + pūrṇa + akṣi (प्रातिपदिक)
FormBahuvrīhi (बहुव्रीहि: 'whose eyes are full of tears'); Feminine, Nominative (1st), Singular; qualifying 'kausalyā'
vividhāmin various ways
vividhām:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootvividha (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (2nd), Singular; adverbial use with implied 'vācām/śabdam' = 'in various ways'
śoka-karśitāemaciated by grief
śoka-karśitā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśoka + karśita (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (तृतीया-तत्पुरुष sense: śokena karśitā); Feminine, Nominative (1st), Singular; qualifying 'kausalyā'
upagṛhyahaving embraced
upagṛhya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण; pūrvakāla)
TypeVerb
Rootupa-√grah (धातु) + lyap (ल्यप्)
FormAbsolutive/Gerund (ल्यप्), indeclinable verbal; 'having clasped/embraced'
śiraḥhead
śiraḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśiras (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd), Singular
rājñaḥof the king
rājñaḥ:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive (6th/षष्ठी), Singular
kaikeyīmKaikeyi
kaikeyīm:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkaikeyī (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (2nd), Singular
prati-abhāṣataspoke to, addressed
prati-abhāṣata:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootprati-√bhāṣ (धातु)
FormLaṅ-lakāra (लङ्; imperfect/past), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)

O cruel one! O perverse wretch, O Kaikeyi, your wishes have been fulfilled. You have forsaken the king, that was your only objective. (Now) enjoy the kingdom alone without any obstacles on your way.

K
Kaikeyī
D
Daśaratha
K
Kingdom of Ayodhyā

FAQs

It condemns ruthless ambition that violates spousal and royal dharma; the verse frames such success as morally tainted, gained through abandonment and cruelty rather than truth and righteousness.

In the immediate fallout of Kaikeyī’s boons and Daśaratha’s ruin, a queen (likely Kausalyā) confronts Kaikeyī with bitter irony and accusation.

Moral courage in speaking against perceived injustice is emphasized—denouncing wrongdoing even within the royal household.