Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 24, Shloka 27

कौशल्यारामसंवादः

Kausalya–Rama Dialogue on Exile-Dharma

शुश्रूषामेव कुर्वीत भर्तुः प्रियहिते रता।एष धर्मः पुरा दृष्टो लोके वेदे श्रुतः स्मृतः।।2.24.27।।

śuśrūṣām eva kurvīta bhartuḥ priyahite ratā |

eṣa dharmaḥ purā dṛṣṭo loke vede śrutaḥ smṛtaḥ || 2.24.27 ||

পতিব্রতা স্ত্রী স্বামীর প্রিয় ও হিতসাধনে নিবিষ্ট হয়ে কেবল তাঁর সেবাই করবে। এটাই ধর্ম—প্রাচীনকাল থেকে লোকাচারে দেখা, বেদে শ্রুত এবং স্মৃতিশাস্ত্রে প্রতিষ্ঠিত।

शुश्रूषाम्service
शुश्रूषाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशुश्रूषा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
एवalone, indeed
एव:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण-निपात
कुर्वीतshould do
कुर्वीत:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
भर्तुःof the husband
भर्तुः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootभर्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
प्रियहितेin what is dear and beneficial
प्रियहिते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रिय + हित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (प्रियं च हितं च)
रताdevoted
रता:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootरत (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying implied 'she')
एषःthis
एषः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
धर्मःdharma, duty
धर्मः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता/विषय), एकवचन
पुराformerly
पुरा:
Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (formerly/in ancient times)
दृष्टःis seen
दृष्टः:
Kriyā (क्रिया/कर्मणि)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु) (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे विधेय (seen)
लोकेin the world
लोके:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
वेदेin the Veda
वेदे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
श्रुतःis heard
श्रुतः:
Kriyā (क्रिया/कर्मणि)
TypeVerb
Root√श्रु (धातु) (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे विधेय (heard)
स्मृतःis remembered/recorded
स्मृतः:
Kriyā (क्रिया/कर्मणि)
TypeVerb
Root√स्मृ (धातु) (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे विधेय (remembered/declared)

For my sake, O devi! worship the fire-god with offerings of oblations and flowers, and brahmins who are true to religious vows.

R
Rāma
K
Kauśalyā
V
Veda
D
dharma

FAQs

Dharma is framed as socially and scripturally validated duty: steadfast, benevolent service within one’s role, aligned with what supports the household’s moral order.

As Rāma prepares to depart for exile, he instructs his mother on proper conduct and religious-ethical stability during his absence.

Rāma’s maryādā (normative righteousness): he anchors advice in tradition (loka), revelation (Veda), and remembered law (Smṛti).