Previous Verse
Next Verse

Shloka 118

Account of Various Sacred Tīrthas

Pilgrimage Merits and Prayāga Supremacy

दुर्वासाश्च मुनिश्रेष्ठो जाबालिश्च महातपाः । एते ऋषिवराः सर्वे त्वत्प्रतीक्ष्यास्तपोधनाः

durvāsāśca muniśreṣṭho jābāliśca mahātapāḥ | ete ṛṣivarāḥ sarve tvatpratīkṣyāstapodhanāḥ

মুনিশ্রেষ্ঠ দুর্বাসা ও মহাতপস্বী জাবালি—তপোধনে সমৃদ্ধ এই সকল শ্রেষ্ঠ ঋষিগণ আপনার প্রতীক্ষায় রয়েছেন।

दुर्वासाःDurvāsā
दुर्वासाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootदुर्वासस्/दुर्वासा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (ऋषिनाम)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक-निपात
मुनिश्रेष्ठःbest of sages
मुनिश्रेष्ठः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमुनि + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मुनीनां श्रेष्ठः)
जाबालिःJābāli
जाबालिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootजाबालि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक-निपात
महातपाःgreat ascetic
महातपाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootमहा + तपस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण; कर्मधारय (महत्तपाः = महान् तपस्वी)
एतेthese
एते:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; निर्देशक-सर्वनाम (demonstrative)
ऋषिवराःexcellent sages
ऋषिवराः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootऋषि + वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (ऋषीणां वराः)
सर्वेall
सर्वे:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
त्वत्of you/your
त्वत्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम (2nd person)
प्रतीक्ष्याःto be awaited (waiting for)
प्रतीक्ष्याः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Predicative)
TypeVerb
Rootप्र-ईक्ष् (धातु)
Formतव्यत्/यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/future passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अर्थः—‘प्रतीक्षितव्याः’ (to be awaited)
तपोधनाःthose whose wealth is austerity
तपोधनाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतपस् + धन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहि (येषां धनं तपः ते)

Unspecified (context-dependent within Svargakhaṇḍa 3.39)

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Sandhi Resolution Notes: दुर्वासाश्च = दुर्वासाः + च; जाबालिश्च = जाबालिः + च; त्वत्प्रतीक्ष्याः = त्वत् + प्रतीक्ष्याः

D
Durvāsā
J
Jābāli

FAQs

They are renowned ṛṣis (sages): Durvāsā is famed for intense ascetic power and uncompromising discipline, and Jābāli is presented here as a great ascetic (mahātapāḥ).

Tapodhana literally means “one whose wealth is tapas (austerity).” It praises sages as spiritually rich through self-discipline rather than material possession.

The line underscores the importance of timely meeting, honoring, and serving realized elders and guests—especially sages—since their presence is treated as spiritually significant in Purāṇic culture.