Adhyaya 37

Verse 1

नारद उवाच । अन्यानि च महाराज तीर्थानि पावनानि तु । वाराणस्यां स्थितानीह संशृणुष्व युधिष्ठिर

নারদ বললেন—হে মহারাজ, বারাণসীতে অবস্থিত আরও বহু পবিত্র তীর্থ আছে; হে যুধিষ্ঠির, সেগুলি শ্রবণ করো।

Verse 2

प्रयागादधिकं तीर्थं प्रयागं परमं शुभम् । विश्वरूपं तथा तीर्थं तालतीर्थमनुत्तमम्

প্রয়াগের চেয়ে শ্রেষ্ঠ তীর্থ নেই; প্রয়াগ পরম মঙ্গলময়। তদ্রূপ বিশ্বরূপ তীর্থ এবং তালতীর্থ অতুলনীয়।

Verse 3

आकाशाख्यं महातीर्थं तीर्थं चैवार्षभं परम् । सुनीलं च महातीर्थं गौरीतीर्थमनुत्तमम्

আকাশাখ্য মহাতীর্থ আছে, আর আর্ষভ নামে পরম তীর্থও আছে। সুনীল মহাতীর্থ এবং গৌরীতীর্থ অতুলনীয়।

Verse 4

प्राजापत्यं तथा तीर्थं स्वर्गद्वारं तथैव च । जंबुकेश्वरमित्युक्तं धर्माख्यं तीर्थमुत्तमम्

প্রাজাপত্য নামে সেই তীর্থ স্বর্গদ্বার বলেও পরিচিত। তাকে জম্বুকেশ্বর বলা হয়; ‘ধর্ম’ নামে খ্যাত সেই উৎকৃষ্ট তীর্থ।

Verse 5

गयातीर्थं परं तीर्थं तीर्थं चैव महानदी । नारायणपरं तीर्थं वायुतीर्थमनुत्तमम्

গয়াতীর্থ পরম তীর্থ, আর মহানদীও তীর্থস্বরূপ। নারায়ণ-পরায়ণ তীর্থ আছে, এবং বায়ুতীর্থ অতুলনীয়।

Verse 6

ज्ञानतीर्थं परं गुह्यं वाराहं तीर्थमुत्तमम् । यमतीर्थं यथापुण्यं तीर्थं संमूर्तिकं शुभम्

জ্ঞানতীর্থ পরম গুহ্য; বারাহ-তীর্থ সর্বোত্তম তীর্থ। যম-তীর্থ তদ্রূপ পুণ্যদায়ক, আর সংমূর্তিক-তীর্থ অতি মঙ্গলময়।

Verse 7

अग्नितीर्थं महाराज कलशेश्वरमुत्तमम् । नागतीर्थं सोमतीर्थं सूर्यतीर्थं तथैव च

হে মহারাজ! অগ্নি-তীর্থ, উৎকৃষ্ট কলশেশ্বর, নাগ-তীর্থ, সোম-তীর্থ এবং তদ্রূপ সূর্য-তীর্থও আছে।

Verse 8

पर्वताख्यं महागुह्यं मणिकर्ण्यमनुत्तमम् । घटोत्कचं तीर्थवरं श्रीतीर्थं च पितामहम्

(আমি বলি) পর্বতাখ্য মহাগুহ্য তীর্থ, অনুত্তম মণিকর্ণী, তীর্থশ্রেষ্ঠ ঘটোৎকচ, এবং শ্রীতীর্থ ও পিতামহ তীর্থ।

Verse 9

गंगातीर्थं तु देवेशं ययातेस्तीर्थमुत्तमम् । कापिलं चैव सोमेशं ब्रह्मतीर्थमनुत्तमम्

(সেখানে) গঙ্গা-তীর্থ ও দেবেশ; যযাতির উৎকৃষ্ট তীর্থ; তদুপরি কাপিলা তীর্থ ও সোমেশ; এবং অনুত্তম ব্রহ্মতীর্থও আছে।

Verse 10

तत्र लिंगं पुराणीयं स्थातुं ब्रह्मा यथागतः । तदानीं स्थापयामास विष्णुस्तल्लिंगमैश्वरम्

সেখানে প্রাচীন লিঙ্গ প্রতিষ্ঠার জন্য বিধিমতো ব্রহ্মা আগমন করলেন। সেই সময়েই বিষ্ণু সেই দিব্য, ঐশ্বর্যময় লিঙ্গ স্থাপন করলেন।

Verse 11

तत्र स्नात्वा समागम्य ब्रह्मा प्रोवाच तं हरिम् । मयानीतमिदं लिंगं कस्मात्स्थापितवानसि

সেখানে স্নান করে নিকটে এসে ব্রহ্মা হরিকে বললেন— “এই লিঙ্গটি আমি এনেছিলাম; তুমি কেন এটি প্রতিষ্ঠা করলে?”

Verse 12

तमाह विष्णुस्त्वत्तोऽपि रुद्रे भक्तिर्दृढा मम । तस्मात्प्रतिष्ठितं लिगं नाम्ना तव भविष्यति

বিষ্ণু বললেন— “হে রুদ্র! তোমার চেয়েও আমার ভক্তি তোমার প্রতি অধিক দৃঢ়; তাই প্রতিষ্ঠিত এই লিঙ্গ তোমার নামেই প্রসিদ্ধ হবে।”

Verse 13

भूतेश्वरं तथा तीर्थं तीर्थं धर्मसमुद्भवम् । गंधर्वतीर्थं सुशुभं वाह्नेयं तीर्थमुत्तमम्

তদ্রূপ ভূতেশ্বর তীর্থ, ধর্মসমুদ্ভব তীর্থ, অতি শোভন গন্ধর্ব-তীর্থ এবং উৎকৃষ্ট বাহ্নেয় তীর্থ (আছে)।

Verse 14

दौर्वासिकं व्योमतीर्थं चंद्रतीर्थं युधिष्ठिर । चिंतांगदेश्वरं तीर्थं पुण्यं विद्याधरेश्वरम्

হে যুধিষ্ঠির! দুর্বাসিক, ব্যোম-তীর্থ ও চন্দ্র-তীর্থ; আর পুণ্যময় চিন্তাঙ্গদেশ্বর তীর্থ এবং বিদ্যাধরেশ্বর (আছে)।

Verse 15

केदारतीर्थमुग्राख्यं कालंजरमनुत्तमम् । सारस्वतं प्रभासं च रुद्रकर्णह्रदं शुभम्

উগ্র নামে খ্যাত কেদার-তীর্থ, অনুত্তম কালাঞ্জর; সারস্বত ও প্রভাস; এবং শুভ রুদ্রকর্ণ হ্রদ (আছে)।

Verse 16

कोकिलाख्यं महातीर्थं तीर्थं चैव महालयम् । हिरण्यगर्भं गोप्रेक्षं तीर्थं चैवमनुत्तमम्

কোকিলাখ্য নামে মহাতীর্থ আছে, এবং মহালয় নামে পবিত্র ধামও আছে। হিরণ্যগর্ভ ও গোপ্রেক্ষ—এগুলিও অতুলনীয় তীর্থরূপে প্রসিদ্ধ।

Verse 17

उपशांतं शिवं चैव व्याघ्रेश्वरमनुत्तमम् । त्रिलोचनं महातीर्थं लोकार्कं चोत्तराह्वयम्

উপশান্ত, শিব, অতুল ব্যাঘ্রেশ্বর, ত্রিলোচন, মহাতীর্থ, লোকাৰ্ক এবং ‘উত্তর’ নামে তীর্থ—এসবও সেখানে আছে।

Verse 18

कपालमोचनं तीर्थं ब्रह्महत्याविनाशनम् । शुक्रेश्वरं महापुण्यमानंदपुरमुत्तमम्

কপালমোচন এমন তীর্থ, যা ব্রহ্মহত্যার পাপ বিনাশ করে। শুক্রেশ্বর এবং উত্তম আনন্দপুর—অতিশয় পুণ্যদায়ক।

Verse 19

एवमादीनि तीर्थानि वाराणस्यां स्थितानि वै । न शक्यं विस्तराद्वक्तुं कल्पकोटिशतैरपि

এমন আরও বহু তীর্থ বারাণসীতে অবস্থিত। কোটি কোটি কল্পেও তাদের বিস্তারে বর্ণনা করা সম্ভব নয়।

Verse 37

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे वाराणसीमाहात्म्ये सप्तत्रिंशोऽध्यायः

এইভাবে শ্রীপদ্ম মহাপুরাণের স্বর্গখণ্ডে ‘বারাণসীমাহাত্ম্য’ শীর্ষক সাঁইত্রিশতম অধ্যায় সমাপ্ত।