Next Verse

Shloka 1

Inquiry into Sacred Fords and the Merit of Earth-Circumambulation

Narada–Yudhishthira; Entry into the Dilipa–Vasistha Episode

ऋषय ऊचुः । पृथिव्या हि परीमाणं संस्थानं सरितस्तथा । त्वत्तः श्रुत्वा महाभाग अमृतं पीतमेव च

ṛṣaya ūcuḥ | pṛthivyā hi parīmāṇaṃ saṃsthānaṃ saritastathā | tvattaḥ śrutvā mahābhāga amṛtaṃ pītameva ca

ঋষিগণ বললেন—হে মহাভাগ! আপনার মুখে পৃথিবীর পরিমাপ, তার বিন্যাস এবং নদীগণের বিবরণ শ্রবণ করে আমাদের মনে হচ্ছে যেন আমরা সত্যই অমৃত পান করেছি।

ṛṣayaḥsages
ṛṣayaḥ:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootṛṣi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्
ūcuḥsaid
ūcuḥ:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (वच्)
Formलिट्-लकारः (परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्, परस्मैपदम्
pṛthivyāḥof the earth
pṛthivyāḥ:
Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootpṛthivī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे षष्ठी एकवचनम्
hiindeed / for
hi:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formहेतौ/निश्चये अव्ययम् (particle: indeed/for)
parīmāṇammeasure / extent
parīmāṇam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootparimāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्
saṃsthānamshape / configuration
saṃsthānam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootsaṃsthāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्
saritaḥrivers
saritaḥ:
Karma (Listed topic/विषय)
TypeNoun
Rootsarit (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम् (वैकल्पिकरूपेण द्वितीया बहुवचनम् अपि); अत्र ‘तथा’ इत्यनेन सह सूचीकरणे विषयपदानि
tathāalso / likewise
tathā:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formसमुच्चय/रीतिवाचक-अव्ययम् (also/likewise)
tvattaḥfrom you
tvattaḥ:
Apādāna (Source/अपादान)
TypeNoun
Roottvad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यमपुरुष-सर्वनाम; पञ्चमी एकवचनम्
śrutvāhaving heard
śrutvā:
Pūrvakāla (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Root√śru (श्रु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (gerund/absolutive)
mahā-bhāgaO fortunate one
mahā-bhāga:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + bhāga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे सम्बोधन एकवचनम्; कर्मधारयः
amṛtamnectar / ambrosia
amṛtam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootamṛta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्
pītamdrunk
pītam:
Karma (Object/कर्म)
TypeVerb
Rootpīta (कृदन्त; √pā पा ‘to drink’)
Formभूतकाले क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तम् (past passive participle); नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्
evaindeed / just
eva:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्ययम् (emphatic particle)
caand
ca:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

The sages (ṛṣayaḥ)

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Type: celestial_realm

Sandhi Resolution Notes: ऋषयः + ऊचुः → ऋषय ऊचुः (विसर्गलोप); पृथिव्याः (IAST pṛthivyā) षष्ठी-एकवचनम्; त्वत्तः (tvad + tas) पञ्चमी-एकवचनम्; पीतम् + एव → पीतमेव।

FAQs

It presents knowledge of the earth’s extent, its arrangement, and its rivers as spiritually nourishing—so valuable that hearing it is compared to drinking nectar.

The sages address the main narrator/teacher of the dialogue in this chapter as “O greatly fortunate one,” praising the speaker’s authoritative and beneficial exposition.

The verse elevates attentive listening (śravaṇa) to sacred instruction as a transformative act—implying that reverent reception of true knowledge can confer clarity, upliftment, and spiritual vitality.