Shloka 42

Expansion of Creation through Dakṣa and Kaśyapa: Devas, Dānavas, Nāgas, Birds, and Cosmic Offices

Devanagari script

प्रह्लादपुत्रा आयुष्मान्शिबिर्बाष्कलिरेव च । विरोचनश्चतुर्थस्तु स बलिं पुत्रमाप्तवान्

Transliteration

prahlādaputrā āyuṣmānśibirbāṣkalireva ca | virocanaścaturthastu sa baliṃ putramāptavān

Translation

প্রহ্লাদের পুত্র ছিলেন আয়ুষ্মান, শিবি ও বাষ্কলি; চতুর্থ বিরোচন, যিনি পরে বলি নামে পুত্র লাভ করেন।

Word by Word

• प्रह्लादपुत्राः: sons of Prahlāda
• प्रह्लादपुत्राः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रह्लाद (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (प्रह्लादस्य पुत्राः)

• आयुष्मान्: Āyuṣmān
• आयुष्मान्: Karta (Apposition/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आयुष्मन्त् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; गुणवाचक-नाम (one named Āyuṣmān)

• शिबिः: Śibi
• शिबिः: Karta (Apposition/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शिबि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• बाष्कलिः: Bāṣkali
• बाष्कलिः: Karta (Apposition/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: बाष्कलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• एव: indeed
• एव: Particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक-अव्यय

• विरोचनः: Virocana
• विरोचनः: Karta (Apposition/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विरोचन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• चतुर्थः: the fourth
• चतुर्थः: Karta (Appositive qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying ‘विरोचनः’)

• तु: indeed / but
• तु: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषार्थक-अव्यय (particle: but/indeed)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• बलिम्: Bali
• बलिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: बलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• पुत्रम्: (as) a son
• पुत्रम्: Karma (Object complement/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘बलिम्’ इत्यस्य विशेष्य-सम्बन्धः (as son)

• आप्तवान्: obtained / had (as)
• आप्तवान्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आप् (धातु) → आप्तवत् (कृदन्त)
• Form: क्तवत्-प्रत्ययान्त-भूतकृदन्त (past active participle); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्तरि प्रयोगः

Speaker

Pulastya (narrating) to Bhīṣma (traditional Padma Purāṇa frame for genealogical narration; speaker not explicit in the given excerpt)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: vira

Geographic Context

Type: celestial_realm

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: आयुष्मान्शिबिर्बाष्कलिरेव = आयुष्मान् + शिबिः + बाष्कलिः + एव; विरोचनश्चतुर्थस्तु = विरोचनः + चतुर्थः + तु; पुत्रमाप्तवान् = पुत्रम् + आप्तवान्

Characters & Entities

• Prahlāda
• Āyuṣmān
• Śibi
• Bāṣkali
• Virocana
• Bali

FAQs

Who are the sons of Prahlāda named in this verse?

The verse lists Āyuṣmān, Śibi, and Bāṣkali, and adds that the fourth son was Virocana.

What relationship does Bali have to Virocana here?

Bali is stated to be the son of Virocana.

What is the main purpose of this shloka in context?

It functions as a genealogical link in the Purāṇic lineage narrative, connecting Prahlāda’s descendants to Bali.