कृतयुगवर्णनम् तथा राजधर्मोपदेशः
Kṛtayuga Description and Instruction on Royal Dharma
निवृत्तयज्ञस्वाध्याया दण्डाजिनविवर्जिता:
vaiśampāyana uvāca | nivṛtta-yajña-svādhyāyā daṇḍājina-vivarjitāḥ | (sahasra-caturyugake antima) kali-yugake antima-bhāge brāhmaṇā yajñaṃ svādhyāyaṃ daṇḍam ajinaṃ ca tyakṣyanti, bhakṣyābhakṣya-vivekaṃ vihāya sarva-bhakṣa-bhojino bhaviṣyanti | tāta! brāhmaṇā japaṃ dūrataḥ parityakṣyanti, śūdrāś ca vaidika-mantra-japeṣu saṃlagnā bhaviṣyanti ||
বৈশম্পায়ন বললেন—কলিযুগের শেষ ভাগে ব্রাহ্মণরা যজ্ঞ ও স্বাধ্যায় ত্যাগ করবে; দণ্ড ও মৃগচর্মও পরিত্যাগ করবে। ভক্ষ্য-অভক্ষ্যের বিচার ছেড়ে তারা যা পায় তাই খাওয়া-দাওয়া করবে। প্রিয় বৎস! ব্রাহ্মণরা জপ থেকে দূরে সরে যাবে, আর শূদ্ররা বৈদিক মন্ত্রজপে প্রবৃত্ত হবে।
वैशम्पायन उवाच
The verse frames Kali-yuga as a period where dharma weakens: traditional markers of disciplined religious life—sacrifice, Vedic study, ascetic emblems, dietary discernment, and japa—are neglected by those expected to uphold them, indicating ethical and spiritual inversion.
Vaiśampāyana delivers a future-oriented description (a Kali-yuga sign) in which Brahmins abandon customary Vedic duties and restraints, while Śūdras are depicted as taking up Vedic mantra-recitation—presented as a reversal of expected social-religious roles.