अध्याय २९ — वासुदेव–संजय संवादः
Karma, Varṇa-Dharma, and the Ethics of Governance
इदं पुनर्वचन धार्त॑राष्ट्र सुयोधनं संजय श्रावयेथा: । यस्ते शरीरे हृदयं दुनोति काम: कुरूनसपत्नो<नुशिष्याम्
idaṃ punarvacanaṃ dhārtarāṣṭra suyodhanaṃ saṃjaya śrāvayethāḥ | yas te śarīre hṛdayaṃ dunoti kāmaḥ kurūn asapatno 'nuśiṣyām, saṃjaya |
হে সংজয়, ধৃতরাষ্ট্রপুত্র সুয়োধনকে আমার এই বাণী আবার শোনাবে—“তোমার অন্তরে যে বাসনা জেগেছে—কুরুবংশে প্রতিদ্বন্দ্বীহীন রাজত্ব করব—তা কেবল তোমার হৃদয়কে দগ্ধ করছে। তার সিদ্ধির কোনো উপায় নেই। আমরা এতটা পৌরুষহীন নই যে তোমার প্রিয় বাসনা পূর্ণ হতে দেব। হে ভরতবংশের শ্রেষ্ঠ বীর, ইন্দ্রপ্রস্থ আমাকে ফিরিয়ে দাও, নতুবা যুদ্ধ বেছে নাও।”
युधिछिर उवाच
Unrestrained desire for unrivalled power (kāma) becomes self-torment and leads to ruin; righteous kingship requires restraint and fairness. When a just claim is denied, a kṣatriya may issue a final ethical ultimatum: restore what is due or face war.
Yudhiṣṭhira instructs Sañjaya to deliver a firm message to Duryodhana: his ambition to rule the Kurus without rival is impossible to realize without causing conflict; therefore he must return Indraprastha to the Pāṇḍavas, otherwise war will follow.