Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

Śukasya Janma-yoga-phalaṁ — Vyāsasya Tapasā Putrārthaḥ (Śānti-parva 310)

अहडूकाराच्च सम्भूतं मनो भूतगुणात्मकम्‌ | तृतीय: सर्ग इत्येष आहड्कारिक उच्यते,अहंकारसे मन उत्पन्न हुआ है, जो पञ्चभूत और शब्दादि गुणस्वरूप है। इसे तीसरा और आहंकारिक सर्ग कहा जाता है

ahaṅkārāc ca sambhūtaṃ mano bhūta-guṇātmakam | tṛtīyaḥ sarga ity eṣa āhaṅkārika ucyate ||

যাজ্ঞবল্ক্য বললেন—অহংকার থেকে মন উৎপন্ন হয়, যা ভূতসমূহ ও তাদের গুণ দ্বারা গঠিত। একে তৃতীয় সর্গ বলা হয়; এটি ‘আহংকারিক’ সৃষ্টি নামে স্মৃত।

अहङ्कारात्from ego-principle (ahaṅkāra)
अहङ्कारात्:
Apadana
TypeNoun
Rootअहङ्कार
FormMasculine, Ablative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
सम्भूतम्arisen/produced
सम्भूतम्:
TypeAdjective
Rootसम्-भू
FormNeuter, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)
मनःmind
मनः:
Karta
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Nominative, Singular
भूतगुणात्मकम्consisting of the qualities of the elements
भूतगुणात्मकम्:
TypeAdjective
Rootभूत-गुण-आत्मक
FormNeuter, Nominative, Singular
तृतीयःthird
तृतीयः:
TypeAdjective
Rootतृतीय
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्गःcreation/emanation
सर्गः:
Karta
TypeNoun
Rootसर्ग
FormMasculine, Nominative, Singular
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
एषःthis
एषः:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
आहङ्कारिकःpertaining to ahaṅkāra
आहङ्कारिकः:
TypeAdjective
Rootआहङ्कारिक
FormMasculine, Nominative, Singular
उच्यतेis said/is called
उच्यते:
TypeVerb
Rootवच्
FormPresent, Passive, Third, Singular

याज़्ञवल्क्य उवाच

याज्ञवल्क्य (Yājñavalkya)
अहङ्कार (ahaṅkāra)
मनस्/मनः (manas)